Plan oszczędności MZ na 2026 rok. Ekspert: zmiana zasad waloryzacji jest nieunikniona.
#### Plan oszczędności MZ na 2026 rok – kontekst i ograniczenia informacyjne
W przestrzeni publicznej pojawiły się sygnały o przygotowywanym przez Ministerstwo Zdrowia planie oszczędności na 2026 r. oraz ocenie ekspertów, że zmiana zasad waloryzacji wycen świadczeń jest nieunikniona. Na moment przygotowania niniejszego opracowania brak pełnych, oficjalnych danych co do zakresu i skali działań, dlatego rekomendacje i wnioski należy traktować jako analityczne scenariusze, a nie opis już przesądzonych rozwiązań. Dla kadry zarządzającej placówkami medycznymi kluczowe jest jednak wyprzedzające przygotowanie organizacji do możliwej korekty mechanizmów finansowania oraz ostrożne planowanie budżetów na 2026 r.
#### Waloryzacja wycen świadczeń – dlaczego mechanizm wymaga zmiany
Waloryzacja wycen świadczeń finansowanych ze środków publicznych ma równoważyć wzrost kosztów jednostkowych (m.in. płace, energia, inflacja, materiały). W ostatnich latach szczególnie silnie oddziaływały regulacje dotyczące wynagrodzeń w ochronie zdrowia, co powodowało presję na szybkie zwiększanie taryf i ryczałtów. Eksperci zwracają uwagę, że utrzymanie dotychczasowego, relatywnie mechanicznego przenoszenia kosztów płac do taryf może być w 2026 r. trudne fiskalnie. Stąd rośnie prawdopodobieństwo modyfikacji zasad waloryzacji, tak by:
– silniej różnicować podwyżki w zależności od profilu kosztowego procedur (praco- vs sprzętochłonnych),
– uwzględniać efektywność i wyniki jakościowe (np. wskaźniki jakości, rehospitalizacje),
– ograniczać automatyzm i powiązać waloryzację z wynikami taryfikacji oraz możliwościami budżetu NFZ.
#### Potencjalne kierunki oszczędności a NFZ i wyceny świadczeń
Choć nie ma jeszcze kompletnych danych, można wskazać obszary, w których zwyczajowo szuka się przestrzeni do oszczędności:
– selektywna waloryzacja taryf – większa precyzja zamiast podwyżek „liniowych”,
– porządkowanie współczynników korygujących i dodatków do wycen,
– przegląd ryczałtu PSZ z większym akcentem na wykonanie, case mix i efektywność,
– kontynuacja taryfikacji AOTMiT i korygowanie wycen w kierunku kosztów referencyjnych,
– silniejsza ocena przyrostu wartości zdrowotnej (value-based) przy finansowaniu nowych technologii,
– kontrole nadwykonań i przesunięcia pomiędzy zakresami w kontraktach.
Dla placówek oznacza to większą niepewność co do dynamiki przychodów w 2026 r., zwłaszcza w zakresach o wysokim udziale kosztów osobowych i w obszarach, gdzie wyniki jakościowe odbiegają od benchmarków.
#### Ryzyka dla płynności i rentowności w 2026 r.
Zmiana zasad waloryzacji może prowadzić do:
– luki czasowej między wzrostem kosztów (szczególnie płacowych) a aktualizacją wycen,
– silniejszego różnicowania marż pomiędzy profilami (np. oddziały o dużej intensywności pracy pielęgniarskiej vs procedury wysoko wyspecjalizowane),
– wzrostu znaczenia produktywności (zajętość łóżek, długość pobytu, ambulatoryzacja świadczeń),
– większej wrażliwości na wskaźniki jakości i powikłania, jeżeli wejdą mechanizmy jakościowe.
Zarządy powinny więc przygotować wariantowe plany finansowe oraz wzmocnić controlling kosztów bezpośrednich (czas personelu, materiały, leki) i pośrednich (energia, logistyka, administracja).
#### Kontraktowanie 2026 i negocjacje z NFZ – na co zwrócić uwagę
W scenariuszu oszczędnościowym negocjacje z płatnikiem mogą bardziej akcentować:
– strukturę świadczeń i przesunięcie wolumenu do bardziej efektywnych ścieżek (ambulatoryzacja, hospitalizacje planowe zamiast ostrego dyżuru, opieka koordynowana),
– lepsze dopasowanie profilu kontraktu do realnych kompetencji i mocy przerobowych (unikanie zakresów deficytowych bez pokrycia finansowego),
– rozliczanie z wykorzystaniem wskaźników jakości, jeśli zostaną wprowadzone,
– wykorzystanie danych z taryfikacji i kosztów referencyjnych jako argumentacji.
Przygotowanie pakietu dowodowego (koszty jednostkowe, wyniki kliniczne, porównania do benchmarków) może mieć większe znaczenie niż dotychczas.
#### Polityka kadrowa w warunkach ograniczeń – jak łączyć bezpieczeństwo i efektywność
Jeśli tempo waloryzacji spowolni, placówki będą musiały bardziej precyzyjnie zarządzać czasem pracy i kompetencjami:
– optymalizacja obsad na podstawie obiektywnych wskaźników obciążenia (narzędzia do normowania pracy),
– rozszerzanie kompetencji (task shifting) tam, gdzie jest to prawnie dopuszczalne i bezpieczne,
– stabilizacja kluczowych kadr poprzez ścieżki rozwoju i elastyczne grafiki zamiast wyłącznie podwyżek,
– lepsze planowanie dyżurów i ograniczanie nadgodzin poprzez cyfrowe harmonogramy i analitykę.
To działania ograniczające ryzyko erozji marży przy zachowaniu jakości i bezpieczeństwa.
#### Inwestycje i zakupy w 2026 r. – priorytetyzacja i TCO
W warunkach planu oszczędnościowego kluczowe będzie podejście TCO (total cost of ownership):
– weryfikacja, czy inwestycje generują mierzalne oszczędności operacyjne lub przyrost przychodów (np. ambulatoryzacja, skrócenie LOS, wyższa przepustowość),
– renegocjacja umów serwisowych, konsolidacja zakupów i standardyzacja asortymentu,
– minimalizacja „martwych aktywów” – sprzedaż/relokacja sprzętu niewykorzystanego,
– etapowanie projektów modernizacyjnych oraz większe korzystanie z formuł partnerskich i finansowania zewnętrznego, jeżeli to możliwe.
#### Zarządzanie kosztami leków, wyrobów i energii – szybkie rezerwy
Nawet bez pełnej wiedzy o nowych zasadach waloryzacji, warto w 2025 r. rozpocząć:
– przegląd katalogów lekowych i terapeutycznych ekwiwalentów (z zachowaniem zasad HTA i klinicznej równoważności),
– wprowadzenie standardów zużycia materiałów (karty procedur, zestawy),
– projekty efektywności energetycznej o krótkim okresie zwrotu,
– cyfryzację procesu zakupowego i szersze wykorzystanie danych do negocjacji cen (volume-based agreements, konsorcja zakupowe).
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Realistyczne planowanie finansowe: modyfikacja waloryzacji może zmienić dynamikę przychodów i przepływów pieniężnych. Bez przygotowania wzrośnie ryzyko utraty płynności.
– Konkurencyjność w kontraktowaniu: lepiej przygotowane jednostki będą skuteczniej negocjować warunki, zwłaszcza w zakresie struktury świadczeń i jakości.
– Odporność na wstrząsy kosztowe: w scenariuszu ograniczonej waloryzacji to organizacje z dojrzałym controllingiem, rachunkiem kosztów i standaryzacją procesów utrzymają margines bezpieczeństwa.
– Bezpieczeństwo kliniczne: optymalizacja obsad i procesów pozwala utrzymać lub poprawić jakość mimo presji kosztowej.
– Strategiczne pozycjonowanie: placówki, które wcześniej przeprowadzą ambulatoryzację i skrócą ścieżki, lepiej wpasują się w kierunek polityki zdrowotnej i oszczędności.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Przegląd portfela świadczeń:
– Zidentyfikuj zakresy deficytowe i marżowe na poziomie procedur/produktów rozliczeniowych.
– Oceń potencjał ambulatoryzacji i skrócenia pobytów.
– Wzmocnij controlling:
– Wprowadź miesięczny raport kosztów jednostkowych i marż wg linii serwisowych.
– Aktualizuj kalkulacje wrażliwości na zmiany płac/energii/inflacji.
– Przygotuj się do kontraktowania 2026:
– Zbierz dane o jakości (wskaźniki, rehospitalizacje, czas oczekiwania).
– Opracuj argumentację taryfową opartą na kosztach referencyjnych i wynikach.
– Polityka kadrowa:
– Zoptymalizuj grafiki i normy obsady w oparciu o rzeczywiste obciążenie.
– Zaplanuj rozwój kompetencji i retencję kluczowych pracowników.
– Zarządzanie zakupami:
– Skonsoliduj asortyment, wdrożone katalogi preferowane i umowy ramowe.
– Rozważ przystąpienie do grup zakupowych lub negocjacje wolumenowe.
– Inwestycje i TCO:
– Przeprowadź audyt projektów 2025/2026 i ustal priorytety na podstawie ROI i wpływu na przepływy.
– Zaplanuj etapowanie i alternatywne formy finansowania.
– Efektywność energetyczna:
– Zidentyfikuj szybkie działania oszczędnościowe (optymalizacja BMS, modernizacja oświetlenia, odzysk ciepła).
– Ryzyka i rezerwy:
– Zbuduj scenariusze „co jeśli” dla wolniejszej waloryzacji i wyższych kosztów płac.
– Zabezpiecz rezerwy płynności i linie finansowania awaryjnego.
– Komunikacja:
– Uzgodnij plan działań z kadrą medyczną i personelem pomocniczym.
– Przygotuj spójny przekaz dla organu tworzącego i interesariuszy lokalnych.
#### Co może się zmienić w zasadach waloryzacji – scenariusze robocze (ostrożność interpretacyjna)
Z zastrzeżeniem braku pełnych danych publicznych, realne są m.in.:
– odejście od jednolitej waloryzacji na rzecz bardziej selektywnej (różne wskaźniki dla zakresów),
– powiązanie waloryzacji z wynikami jakościowymi i produktywnością,
– doprecyzowanie ról taryfikacji i współczynników korygujących w kształtowaniu wycen,
– większe wykorzystanie danych kosztowych z rachunku kosztów szpitalnych jako bazy do korekt.
Każdy z tych kierunków promuje organizacje o przejrzystych kosztach, dobrych wynikach i ustandaryzowanych procesach.
#### Podsumowanie dla managerów
Planowane działania oszczędnościowe na 2026 r. i możliwa korekta zasad waloryzacji oznaczają nowy cykl dyscypliny kosztowej w sektorze. Placówki, które już teraz wzmocnią controlling, precyzyjnie ułożą portfel świadczeń, podniosą produktywność i przygotują argumenty do kontraktowania, wejdą w 2026 r. z przewagą. Najważniejsza jest praca na danych: koszty jednostkowe, jakość, efektywność. To one staną się walutą negocjacji i poduszką bezpieczeństwa w sytuacji, gdy wzrost przychodów może być wolniejszy od dynamiki kosztów.
Źródło: Rynek Zdrowia – „Plan oszczędności MZ na 2026 rok. Ekspert: zmiana zasad waloryzacji jest nieunikniona” (dostęp publiczny; szczegóły ilościowe nie zostały w pełni ujawnione): https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Plan-oszczednosci-MZ-na-2026-rok-Ekspert-zmiana-zasad-waloryzacji-jest-nieunikniona,278604,1.html