Koniec darmowej opieki zdrowotnej i 800 plus. Rząd chce w marcu uchylić specustawę. Zapowiedź zmian może istotnie wpłynąć na uprawnienia pacjentów i rozliczenia świadczeń, ale na dziś brakuje pełnych, oficjalnych szczegółów – placówki powinny przygotować się na różne scenariusze.
#### Uchylenie specustawy: co oznacza koniec darmowej opieki zdrowotnej i 800 plus?
Z zapowiedzi rządu wynika, że w marcu może dojść do uchylenia specustawy, która wprowadzała szczególne zasady dostępu do świadczeń i wsparcia socjalnego (w tym 800 plus) dla określonych grup, przede wszystkim uchodźców wojennych z Ukrainy. W praktyce może to oznaczać:
– powrót do ogólnych zasad dostępu cudzoziemców do świadczeń zdrowotnych (konieczność posiadania tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ lub innego tytułu uprawniającego, np. prywatne ubezpieczenie, polisa międzynarodowa, umowy międzypaństwowe),
– wygaśnięcie szczególnych uprawnień do świadczeń na koszt NFZ dla osób z PESEL UKR (jeśli nie zostanie wprowadzony okres przejściowy lub rozwiązania pomostowe),
– wygaszenie uprawnień do świadczenia 800 plus dla beneficjentów, którzy czerpali to wsparcie wyłącznie na podstawie specustawy.
Na moment przygotowania niniejszego opracowania nie opublikowano pełnego brzmienia projektu i przepisów wykonawczych. Skala i tempo zmian będą zależne od procesu legislacyjnego oraz ewentualnych przepisów przejściowych. Placówki medyczne muszą zatem działać w warunkach niepewności i przygotować się operacyjnie na kilka możliwych wariantów.
#### Konsekwencje dla weryfikacji uprawnień: eWUŚ, PESEL UKR i dokumenty ubezpieczeniowe
Najbardziej odczuwalne zmiany dotkną rejestracji i weryfikacji uprawnień:
– statusy w eWUŚ dla osób z PESEL UKR mogą ulec zmianie (np. przejść na brak uprawnienia lub wymagać innego tytułu do świadczeń). Niezbędne będzie bieżące monitorowanie komunikatów NFZ i dostosowanie procedur.
– konieczność częstszego żądania dokumentów potwierdzających ubezpieczenie (umowa o pracę/zlecenie, potwierdzenie zgłoszenia do NFZ, polisa prywatna), a w razie braku uprawnień – informowanie o odpłatności.
– wzrost liczby przypadków wymagających pobierania oświadczeń o poniesieniu kosztów lub odmowy przyjęcia poza stanami nagłymi (zgodnie z prawem), co wymaga ujednoliconych formularzy w języku PL/UK/RU i jasnych procedur.
– większe ryzyko nieporozumień i skarg u pacjentów, którzy dotychczas mieli szczególne uprawnienia – rośnie znaczenie standardów komunikacji i szkoleń rejestratorek oraz personelu.
Warto mieć na uwadze, że niezależnie od statusu ubezpieczenia świadczeniodawcy mają obowiązek udzielić pomocy w stanach nagłych i zagrożenia życia. Zasady finansowania takich świadczeń dla osób bez tytułu do ubezpieczenia zależą od obowiązujących przepisów – bez rozporządzeń wykonawczych trudno dziś wskazać jednolite reguły rozliczeń po uchyleniu specustawy.
#### Rozliczenia z NFZ i finansowanie świadczeń po uchyleniu specustawy
W okresie obowiązywania specustawy funkcjonowały odrębne podstawy rozliczeń i oznaczenia sprawozdawcze dla świadczeń udzielanych określonym grupom (np. pacjentom z PESEL UKR). Po uchyleniu specustawy możliwe są:
– zamknięcie dedykowanych produktów rozliczeniowych i powrót do standardowych zasad sprawozdawania i taryfikacji,
– konieczność korekt świadczeń udzielonych na przełomie okresów (np. świadczenia rozpoczęte przed datą uchylenia, a zakończone po niej) – ryzyko rozbieżnych interpretacji bez wytycznych NFZ,
– wzrost odrzuceń w weryfikacji sprawozdań (weryfikacja statusu pacjenta, błędy uprawnień, brak potwierdzonego tytułu ubezpieczenia),
– większe ryzyko nieściągalnych należności za świadczenia udzielone osobom bez uprawnień (jeżeli nie zostaną przewidziane mechanizmy kompensacyjne ze środków publicznych).
Zalecane jest dokonanie przeglądu portfela nierozliczonych świadczeń, kontrola kompletności dokumentacji uprawnień oraz przygotowanie wariantów rozliczeń w systemach HIS/KS-SOMED/optimed itp. po zmianie zasad raportowania.
#### Organizacja przyjęć: SOR, NPL, AOS i POZ w nowym reżimie
W SOR i NPL kluczowe będzie utrzymanie bezpieczeństwa pacjenta przy jednoczesnej zgodności z prawem:
– triage i dokumentowanie stanu nagłego bez zwłoki, a kwestie uprawnień wyjaśniać po udzieleniu niezbędnej pomocy,
– gotowe procedury postępowania w przypadkach bez uprawnień (informacja o kosztach, dalszym leczeniu, możliwościach uzyskania ubezpieczenia),
– materiały informacyjne w kilku językach, aby zmniejszyć ryzyko eskalacji i skarg.
W AOS i POZ konieczna będzie staranna weryfikacja uprawnień przed wizytą planową, aktualizacja informacji na stronach WWW, w e-rejestracji i w materiałach dla pacjentów oraz ewentualne dostosowanie cenników usług komercyjnych.
#### Pacjenci w trakcie leczenia przewlekłego, ciąże i profilaktyka – jak zapewnić ciągłość
Uchylenie specustawy może dotknąć pacjentów w trakcie terapii onkologicznych, dializ, leczenia cukrzycy, POChP, chorób kardiologicznych czy kobiet w ciąży. Z perspektywy placówki warto:
– zidentyfikować pacjentów objętych długoterminowymi planami terapeutycznymi i ocenić ryzyko przerwania leczenia,
– zaplanować ścieżki alternatywne: prywatne pakiety, raty/odroczone płatności, wsparcie NGO/fundacji, informacja o możliwościach uzyskania tytułu do ubezpieczenia,
– przygotować procedury kontynuacji terapii w minimalnym zakresie, jeżeli brak będzie natychmiastowych rozwiązań pomostowych (podstawowe ordynacje, monitorowanie bezpieczeństwa, wyznaczenie ścieżek pilnych konsultacji).
W obszarze szczepień i profilaktyki brak jest na dziś jednoznacznych wytycznych, czy i w jakim zakresie będą finansowane dla osób, które utracą szczególne uprawnienia. Konieczny będzie monitoring komunikatów MZ i NFZ.
#### Wpływ na popyt i koszty placówki po zakończeniu 800 plus
Ewentualne ograniczenie dostępu do 800 plus dla części rodzin może przełożyć się na zdolność do opłacania wizyt komercyjnych, badań diagnostycznych czy leków:
– możliwy spadek popytu na świadczenia planowe i profilaktyczne, wzrost odwołań i nieobecności,
– większa wrażliwość cenowa pacjentów i presja na promocje/pakiety,
– ryzyko przesunięcia ciężaru do SOR i NPL (pacjenci zgłaszający się dopiero w pogorszeniu stanu).
Placówki powinny skorygować prognozy przychodów i przepływów gotówkowych oraz rozważyć politykę ulg czy rat dla grup szczególnie narażonych.
#### Ryzyka prawne i reputacyjne dla placówek medycznych
Zmiana zasad uprawnień to również:
– ryzyko naruszenia praw pacjenta w sytuacjach granicznych (odmowa przyjęcia vs. obowiązek pomocy),
– ryzyko dyskryminacji pośredniej, jeżeli procedury nie będą stosowane równo i transparentnie,
– ryzyko sporów z NFZ o finansowanie świadczeń w okresie przejściowym,
– reputacyjne konsekwencje decyzji operacyjnych (komunikacja, media społecznościowe, skargi do Rzecznika Praw Pacjenta).
Kluczowe jest ujednolicenie procedur, ich dokumentowanie i szkolenia personelu.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Bezpośrednio wpływa na przepływy finansowe: zmiany w uprawnieniach pacjentów determinują, czy świadczenie zostanie opłacone przez NFZ, pacjenta, czy pozostanie nieściągalne.
– Wymusza natychmiastowe dostosowanie procesów rejestracji, weryfikacji uprawnień i rozliczeń – każdy błąd może skutkować odrzuceniem raportu lub sporem z płatnikiem.
– Oddziałuje na planowanie zasobów: potencjalne wahania liczby wizyt planowych i wzrost obciążenia SOR/NPL.
– Ma wymiar etyczno-reputacyjny: sposób wdrożenia zmian będzie oceniany przez pacjentów, media i instytucje nadzorcze.
– Niesie ryzyka prawne: bez jasnych wytycznych łatwo o niezamierzone naruszenia, dlatego liczą się standardy, dokumentacja i szkolenia.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Monitorować legislację i komunikaty:
– śledź publikacje na stronach MZ, NFZ i RCL; wyznacz jedną osobę odpowiedzialną za szybkie wdrażanie zmian.
– Przygotować procedury rejestracji:
– zaktualizuj instrukcje weryfikacji uprawnień (eWUŚ, dokumenty ubezpieczenia, oświadczenia),
– przygotuj dwujęzyczne formularze i materiały informacyjne (PL/UK/RU).
– Skonfigurować systemy IT:
– zweryfikuj mapowanie produktów rozliczeniowych i słowników uprawnień,
– zaplanuj scenariusze korekt dla świadczeń „na przełomie”.
– Przegląd portfela pacjentów:
– zidentyfikuj osoby w terapii długoterminowej i kobiety w ciąży; opracuj plan ciągłości leczenia,
– poinformuj proaktywnie pacjentów o możliwych zmianach i opcjach alternatywnych.
– Polityka finansowa:
– zaktualizuj cenniki usług komercyjnych i procedury przedpłat,
– rozważ wprowadzenie rat, pakietów lub współpracy z NGO w przypadkach szczególnych.
– Szkolenia zespołu:
– przeprowadź krótkie szkolenia dla rejestracji, lekarzy i personelu SOR/NPL (prawo, komunikacja, deeskalacja),
– dostarcz „skrypty” rozmów i FAQ dla pacjentów.
– Zarządzanie ryzykiem i zgodnością:
– wprowadź listę kontrolną decyzji o odmowie świadczenia planowego,
– zadbaj o rzetelne dokumentowanie triage i stanów nagłych.
– Komunikacja:
– zaktualizuj informacje na stronie WWW, w e-rejestracji i mediach społecznościowych,
– przygotuj plakaty/ulotki w rejestracji w kilku językach.
– Kontrola rozliczeń:
– przyspiesz wysyłkę i wyjaśnienie starszych świadczeń objętych specustawą,
– przygotuj się na wzmożoną korespondencję z OW NFZ.
#### Monitoring i źródła oficjalnych informacji
Bez finalnych przepisów nie sposób przesądzać szczegółów. Rekomendujemy stały monitoring:
– Ministerstwo Zdrowia – komunikaty i projekty rozporządzeń,
– Narodowy Fundusz Zdrowia – zarządzenia Prezesa i komunikaty dla świadczeniodawców,
– Rządowe Centrum Legislacji – publikacje projektów ustaw i uzasadnień,
– Rzecznik Praw Pacjenta – wytyczne i interpretacje dotyczące praw pacjenta,
– ZUS – w zakresie świadczeń rodzinnych (800 plus) i kwestii uprawnień wynikających z ubezpieczenia.
#### Podsumowanie
Planowane uchylenie specustawy może zakończyć szczególne uprawnienia do „darmowej opieki zdrowotnej” oraz dostęp do 800 plus dla części beneficjentów. Dla placówek medycznych oznacza to konieczność szybkiego dostosowania procesów weryfikacji uprawnień, rozliczeń i komunikacji z pacjentami. Ponieważ brak jest jeszcze pełnych, wiążących szczegółów, najlepszą strategią jest przygotowanie się na kilka wariantów, zabezpieczenie ciągłości leczenia w przypadkach wrażliwych oraz ścisły monitoring komunikatów MZ i NFZ.
Źródło: https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Koniec-darmowej-opieki-zdrowotnej-i-800-plus-Rzad-chce-w-marcu-uchylic-specustawe,279696,2.html