Celem nowelizacji rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego jest uruchomienie świadczenia „Opieka nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowana przez położną”. Rozwiązanie ma zwiększyć dostępność opieki położniczej w szpitalach oddalonych o ponad 25 km od najbliższej placówki udzielającej świadczeń położniczo‑ginekologicznych w trybie hospitalizacji.
#### Nowelizacja rozporządzenia a nowe świadczenie gwarantowane – co się zmienia
Nowelizacja rozporządzenia tworzy formalne podstawy do realizacji świadczenia szpitalnego prowadzonego przez położną jako wiodącego świadczeniodawcę. W praktyce umożliwia to zapewnienie bezpiecznej, standardowej opieki okołoporodowej bliżej miejsca zamieszkania pacjentek, tam gdzie dotąd brakowało pełnoprofilowych oddziałów położniczo‑ginekologicznych. Według komunikatu resortu zdrowia (źródło poniżej) celem jest wyrównanie dostępu do świadczeń oraz skrócenie dystansu do opieki w regionach o słabszej dostępności.
Na etapie publikacji zapowiedzi brak jeszcze pełnej specyfikacji organizacyjnej i taryfowej. Menedżerowie powinni więc śledzić kolejne komunikaty MZ/NFZ i dostosowywać plan wdrożenia do finalnego brzmienia rozporządzenia.
#### Zakres świadczenia: opieka nad kobietą w ciąży i rodzącą realizowana przez położną
Nowe świadczenie gwarantowane ma być realizowane przez położne w strukturze szpitalnej, z zachowaniem wymogów bezpieczeństwa i możliwości eskalacji opieki. Zgodnie z logiką systemową dotyczy to przede wszystkim fizjologicznej ciąży i porodu o niskim ryzyku, z jasno zdefiniowanymi kryteriami kwalifikacji i przekazania pacjentki do ośrodka wyższego poziomu referencyjnego w razie powikłań. Szczegółowy katalog czynności, kwalifikacje personelu, wymogi sprzętowe oraz ścieżki eskalacyjne zostaną określone w przepisach wykonawczych i standardach – na dziś nie opublikowano pełnego zestawu parametrów.
Dla placówek kluczowe będzie zbudowanie modelu „midwife‑led care” osadzonego w strukturze szpitala, z możliwością całodobowej konsultacji lekarskiej (zdalnej lub stacjonarnej) i gotowym protokołem transportu medycznego.
#### Kryterium odległości >25 km a dostęp do świadczeń położniczo‑ginekologicznych
Projekt adresuje tzw. białe plamy, czyli obszary, w których odległość do najbliższego ośrodka udzielającego hospitalizacji położniczo‑ginekologicznej przekracza 25 km. Kryterium to ma charakter dostępnościowy – nie jest celem tworzenie równoległych struktur w zasięgu dobrze funkcjonujących oddziałów, lecz zapewnienie minimalnego, bezpiecznego standardu opieki tam, gdzie ryzyko opóźnienia dotarcia do szpitala jest najwyższe.
Z perspektywy organizacji oznacza to potrzebę przeanalizowania mapy dojazdów karetek, czasu dotarcia pacjentek, współpracy z zespołami ratownictwa medycznego i sąsiednimi szpitalami.
#### Bezpieczeństwo pacjentek: kwalifikacja, eskalacja i transport medyczny
Bezpieczeństwo jest osią nowego rozwiązania. Dobrze zaprojektowany model opiera się na:
– precyzyjnej kwalifikacji do porodu w modelu położnej (w tym ocenie ryzyka i powikłań w wywiadzie),
– standardowych procedurach (SOP) monitorowania dobrostanu matki i płodu,
– niskim progu eskalacyjnym: natychmiastowej konsultacji lekarskiej (telekonsultacja/teleobrazowanie) oraz gotowości do przekazania pacjentki do ośrodka referencyjnego,
– formalnie uzgodnionych trasach i czasach transportu medycznego (PRM), wraz z checklistą kliniczną przekazania,
– gotowości zespołu do resuscytacji noworodka i stabilizacji pacjentki do chwili przekazania.
Placówka powinna zmapować scenariusze krytyczne (krwotok, stan przedrzucawkowy, zaburzenia tętna płodu, dystocja barkowa) i mieć jasno opisane ścieżki działania, w tym komunikację łańcucha dowodzenia.
#### Wymogi kadrowe i organizacyjne: rola położnej i wsparcie systemowe
Kluczowe elementy organizacyjne to:
– zapewnienie całodobowej dostępności doświadczonych położnych, z udokumentowanymi kompetencjami w prowadzeniu porodu fizjologicznego, monitorowaniu KTG i postępowaniu w stanach nagłych,
– dostęp do konsultacji położniczo‑ginekologicznej (dyżur zdalny/stacjonarny zgodnie z wymaganiami rozporządzenia – szczegóły do potwierdzenia po publikacji),
– regularne szkolenia symulacyjne zespołów (poród nagły, resuscytacja noworodka, krwotok położniczy),
– jasne reguły współpracy z anestezjologią i zespołem neonatologicznym (na miejscu lub dostępne w trybie wezwania/telekonsultacji),
– ujęcie świadczenia w regulaminie organizacyjnym i procedurach wewnętrznych, w tym w systemie zarządzania jakością i bezpieczeństwem.
#### Infrastruktura i wyposażenie do bezpiecznej opieki okołoporodowej
Minimalny, bezpieczny standard infrastruktury powinien obejmować m.in.:
– salę porodową spełniającą wymogi aseptyki i ergonomii, z dostępem do monitoringu KTG i podstawowych metod łagodzenia bólu,
– zestaw do resuscytacji noworodka i matki (zgodny z aktualnymi wytycznymi ERC), tlen, ssak, ogrzewanie noworodka,
– dostęp do badań laboratoryjnych w trybie pilnym, podstawowej diagnostyki obrazowej oraz banku krwi/kontraktu na dostawy krwi (procedury krwotoczne),
– łącza do telekonsultacji (audio‑wideo, przesył KTG/USG tam, gdzie to możliwe),
– standardowe wózki awaryjne z checklistą kontroli.
Szczegółowy katalog wymagań sprzętowych będzie wynikał z rozporządzenia – do czasu publikacji pełnej treści należy planować wariantowo i konsultować specyfikacje z producentami oraz konsultantami wojewódzkimi.
#### Finansowanie, kontraktowanie NFZ i sprawozdawczość
Nowe świadczenie to zmiana w koszyku świadczeń gwarantowanych, co implikuje:
– konieczność zawarcia/zmiany umowy z NFZ (nowy zakres lub modyfikacja istniejącego),
– dostosowanie sprawozdawczości (kody produktów/świadczeń, raportowanie zdarzeń klinicznych i wskaźników),
– rozliczanie zgodnie z taryfą zatwierdzoną po rekomendacji AOTMiT.
Na dziś brak publicznie dostępnych szczegółów taryfy oraz finalnych kodów rozliczeniowych. Rekomendowane jest wstępne oszacowanie kosztów (kadry, sprzęt, gotowość transportowa) i przygotowanie scenariuszy budżetowych po ogłoszeniu stawek.
#### Współpraca z POZ, AOS i położnymi środowiskowymi – ciągłość opieki
Aby zrealizować ideę bliskości i bezpieczeństwa opieki:
– zintegruj ścieżkę pacjentki z POZ i poradniami ginekologiczno‑położniczymi (AOS),
– ustal standard przekazywania dokumentacji ciąży i planu porodu,
– rozwijaj model edukacji przedporodowej i wizyt patronażowych po porodzie (rola położnej środowiskowej),
– wprowadź jasne kryteria kierowania do ośrodka wyższego poziomu referencyjnego na etapie ciąży, nie dopiero porodu.
#### Wskaźniki jakości i raportowanie bezpieczeństwa w opiece okołoporodowej
W celu monitorowania jakości wdrożenia warto przyjąć zestaw wskaźników, takich jak:
– odsetek porodów zakończonych w modelu położnej vs. odsetek transferów do ośrodka wyższego poziomu,
– czas od decyzji o eskalacji do rozpoczęcia transportu i przyjęcia w ośrodku docelowym,
– powikłania położnicze (matczyne i noworodkowe) oraz re‑hospitalizacje,
– zgodność z procedurami (audyt KTG, checklisty),
– satysfakcja pacjentek i zgłaszane zdarzenia niepożądane.
Dobór wskaźników powinien być spójny z finalnymi wymaganiami rozporządzenia i NFZ – obecnie szczegółowe wymogi nie zostały publicznie doprecyzowane.
#### Ryzyka prawne i ubezpieczeniowe: jak zabezpieczyć placówkę
Wdrożenie nowego świadczenia wymaga:
– aktualizacji regulaminu organizacyjnego, zakresów obowiązków i upoważnień,
– weryfikacji polis OC (czy obejmują model opieki położnej jako świadczeniodawcy wiodącego),
– standaryzacji procesu uzyskiwania świadomej zgody pacjentki, w tym informacji o kryteriach eskalacji,
– rejestru incydentów i działań korygujących,
– zgodności z RODO w zakresie telekonsultacji i zdalnego przesyłu danych medycznych.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Zwiększenie dostępności świadczeń w regionie może przełożyć się na mniejszą liczbę porodów pozaszpitalnych i krótszy czas do uzyskania pomocy, co bezpośrednio poprawia bezpieczeństwo matki i dziecka.
– Nowe świadczenie to szansa na lepsze wykorzystanie kompetencji położnych oraz rozwój nowoczesnego modelu opieki, opartego na standardach i telemedycynie.
– Placówki spełniające kryteria odległości mogą zdywersyfikować ofertę i wzmocnić pozycję kontraktową wobec NFZ po wejściu w życie taryf.
– Model „midwife‑led” może być kosztowo efektywny w porównaniu z utrzymywaniem pełnoprofilowego oddziału tam, gdzie wolumen porodów jest ograniczony – przy zachowaniu ścieżek eskalacji.
– Wejście w program wcześnie pozwala kształtować praktykę regionalną i budować partnerstwa (transport, konsultacje, AOS).
#### Co zrobić teraz (checklista)
– [ ] Zweryfikuj, czy placówka spełnia kryterium odległości >25 km od najbliższej hospitalizacji położniczo‑ginekologicznej (mapa dojazdów, czasy transportu).
– [ ] Przeprowadź audyt gotowości: kadry położnych, konsultacje lekarskie, infrastruktura sali porodowej, sprzęt (KTG, resuscytacja, telemedycyna).
– [ ] Opracuj wstępne SOP: kwalifikacja pacjentek, monitorowanie, eskalacja, transfer, telekonsultacja, resuscytacja noworodka i matki.
– [ ] Ustal umowy i procedury z PRM oraz ośrodkiem referencyjnym (kanały łączności, czasy, checklisty przekazania).
– [ ] Zaplanuj i zrealizuj szkolenia zespołu (symulacje scenariuszy ostrych, aktualizacja wytycznych ERC).
– [ ] Przygotuj aneksy do regulaminu organizacyjnego i zakresów obowiązków, w tym ścieżkę decyzyjną i odpowiedzialności.
– [ ] Skontaktuj się z OW NFZ w sprawie planowanej ścieżki kontraktowej i wymogów sprawozdawczych; monitoruj komunikaty AOTMiT dot. taryf.
– [ ] Zaktualizuj polisę OC i przeprowadź analizę ryzyka prawnego (wewnętrzny compliance, dokumenty zgody).
– [ ] Zintegruj ścieżki z POZ, AOS i położnymi środowiskowymi; przygotuj materiały informacyjne dla pacjentek.
– [ ] Zaprojektuj zestaw wskaźników jakości oraz system raportowania zdarzeń, zgodny z wytycznymi po publikacji rozporządzenia.
#### Źródło i status prac legislacyjnych
Szczegółowe rozwiązania są w trakcie wdrażania i mogą ulec doprecyzowaniu na etapie publikacji aktów wykonawczych oraz taryf. Na moment przygotowania tego materiału nie udostępniono pełnych danych o stawkach i wszystkich wymaganiach. Aktualne informacje: Ministerstwo Zdrowia – „Nowe rozwiązania systemowe: bezpieczna opieka okołoporodowa niezależna od miejsca zamieszkania”: https://www.gov.pl/web/zdrowie/nowe-rozwiazania-systemowe-bezpieczna-opieka-okoloporodowa-niezalezna-od-miejsca-zamieszkania
Dla menedżerów oznacza to konieczność gotowości organizacyjnej już teraz i finalizację decyzji po ogłoszeniu szczegółów taryfowo‑organizacyjnych.