Celem nowelizacji rozporządzenia Ministra Zdrowia jest zwiększenie dostępności do świadczeń położniczych w szpitalach oddalonych o ponad 25 km od najbliższej placówki z hospitalizacją położniczo‑ginekologiczną. Wprowadzane świadczenie „Opieka nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowana przez położną” ma zapewnić bezpieczną opiekę okołoporodową bliżej miejsca zamieszkania.
#### Kontekst regulacyjny – nowelizacja rozporządzenia i bezpieczna opieka okołoporodowa
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało nowelizację rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, w ramach której wprowadza nowe świadczenie: „Opieka nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowana przez położną”. Zgodnie z komunikatem resortu, intencją jest objęcie opieką szpitali położonych w większej odległości od najbliższego ośrodka prowadzącego hospitalizacje położniczo‑ginekologiczne. Ma to realnie zmniejszyć nierówności terytorialne w dostępie do usług okołoporodowych i wzmocnić bezpieczeństwo pacjentek.
Pełny zakres świadczenia i wymagań organizacyjnych zostanie określony w akcie wykonawczym. Na moment publikacji komunikatu publicznego nie przedstawiono szczegółowych parametrów finansowania, listy minimalnego wyposażenia ani precyzyjnych kryteriów kwalifikacji – menedżerowie powinni więc śledzić treść opublikowanego rozporządzenia.
Źródło: Ministerstwo Zdrowia – „Nowe rozwiązania systemowe: bezpieczna opieka okołoporodowa niezależna od miejsca zamieszkania” (https://www.gov.pl/web/zdrowie/nowe-rozwiazania-systemowe-bezpieczna-opieka-okoloporodowa-niezalezna-od-miejsca-zamieszkania)
#### Nowe świadczenie – opieka nad kobietą w ciąży i rodzącą realizowana przez położną
Istotą nowego świadczenia jest formalne umocowanie modelu opieki prowadzonej przez położną (midwife‑led care) dla wybranych pacjentek w warunkach szpitalnych. W praktyce można oczekiwać, że ofertę będą mogły realizować podmioty posiadające infrastrukturę do bezpiecznego porodu fizjologicznego i obserwacji, z właściwie zorganizowanym systemem eskalacji i transferu w przypadku powikłań.
W świetle międzynarodowych i krajowych standardów (w tym Standardu Organizacyjnego Opieki Okołoporodowej), model prowadzony przez położne jest rekomendowany dla ciąż o przebiegu fizjologicznym i wiąże się z wysoką satysfakcją pacjentek, krótszym czasem hospitalizacji i racjonalnym wykorzystaniem zasobów. Ostateczne warunki kwalifikacji i realizacji w Polsce będą jednak wynikały bezpośrednio z nowelizowanego rozporządzenia.
#### Kryterium odległości – szpitale oddalone o więcej niż 25 km od najbliższej hospitalizacji położniczo‑ginekologicznej
Komunikat MZ podkreśla próg odległości „więcej niż 25 km” od najbliższej placówki realizującej hospitalizacje położniczo‑ginekologiczne. To kryterium jest kluczowe dla planowania sieci świadczeń w regionach o niższej gęstości zaludnienia i dla szpitali powiatowych, które nie prowadzą pełnoprofilowej opieki położniczo‑ginekologicznej, ale dysponują potencjałem kadrowym położnych oraz bazową infrastrukturą szpitalną.
Dla zarządzających oznacza to konieczność:
– weryfikacji odległości drogowej do najbliższych ośrodków z profilem położniczo‑ginekologicznym,
– oszacowania populacji kobiet w wieku rozrodczym w zasięgu oddziaływania,
– oceny przepustowości i ryzyk związanych z ewentualnym uruchomieniem świadczenia.
#### Wymogi organizacyjne i kadrowe – rola położnej w bezpiecznej opiece okołoporodowej
Choć szczegółowe wymogi będą w akcie wykonawczym, praktyka organizacyjna wskazuje na kluczowe elementy, które najpewniej będą oczekiwane:
– Dostępność położnych 24/7 oraz jasny system obsady dyżurowej, z określoną maksymalną liczbą pacjentek na położną.
– Procedury selekcji pacjentek do porodu fizjologicznego (screening czynników ryzyka, konsultacja lekarska w razie potrzeby).
– Zdefiniowany łańcuch eskalacji – natychmiastowa możliwość wezwania zespołu lekarskiego oraz procedura szybkiego transferu do szpitala wyższego stopnia referencyjności.
– Sala porodowa/izba porodowa z wyposażeniem do prowadzenia porodu i zabezpieczenia noworodka.
– Obszar obserwacji po porodzie, standardy kontroli bólu, monitorowania dobrostanu matki i dziecka.
– Szkolenia i kompetencje położnych (m.in. zaawansowane procedury w nagłych sytuacjach położniczych i resuscytacji noworodka).
– Dokumentacja medyczna i raportowanie zdarzeń zgodnie z wymaganiami Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) i MZ.
Powyższe punkty odzwierciedlają dobre praktyki; finalne minima będą wynikały z rozporządzenia – należy je zweryfikować po publikacji.
#### Ścieżki kliniczne, transfery i telekonsultacje – bezpieczeństwo ponad odległością
W modelu opieki prowadzonej przez położne fundamentalne są:
– Jasne kryteria kwalifikacji i wyłączeń (np. czynniki ryzyka, przebieg ciąży, choroby współistniejące).
– Algorytmy postępowania w sytuacjach nagłych (krwotok poporodowy, dystocja barkowa, zaburzenia tętna płodu).
– Umowy i procedury transferu do szpitala z pełnym zapleczem położniczo‑ginekologicznym i neonatologicznym, z określonym czasem dotarcia.
– Możliwość telekonsultacji z ośrodkiem referencyjnym (jeśli przewidziana) – zakres e‑konsultacji będzie zależny od przepisów i lokalnych porozumień.
– Ciągłość opieki poporodowej i laktacyjnej oraz ścieżka kontroli po wypisie.
Zarządzający powinni sprawdzić, czy istniejące porozumienia międzyplacówkowe i standardy transportu medycznego spełniają oczekiwane czasy reakcji, a także przetestować je w ćwiczeniach praktycznych.
#### Infrastruktura i wyposażenie – opieka nad kobietą w ciąży i rodzącą realizowana przez położną
Lista minimalnego wyposażenia zostanie najpewniej określona w przepisach. Z perspektywy bezpieczeństwa i codziennej praktyki warto przewidzieć:
– Monitorowanie dobrostanu płodu (CTG), dostęp do tlenoterapii, zestaw do interwencji w krwotokach.
– Zestaw do resuscytacji noworodka (źródło ciepła, tlen, ssak, maski i worki, pulsoksymetria).
– Możliwości szybkiej diagnostyki laboratoryjnej (gazometria, morfologia, grupa krwi) i dostęp do krwi/koncentratów – zgodnie z lokalnymi możliwościami i regulacjami.
– Standardowe zestawy do szycia obrażeń krocza, aseptyka, kontrola zakażeń.
– Łóżka porodowe, alternatywne pozycje porodowe, wsparcie niefarmakologicznych metod łagodzenia bólu.
Podkreślamy: ostateczny katalog wymogów sprzętowych będzie wynikał z rozporządzenia i ewentualnych zarządzeń NFZ.
#### Finansowanie i kontraktowanie świadczenia – świadczenia gwarantowane w szpitalach
Nowe świadczenie ma status świadczenia gwarantowanego w ramach leczenia szpitalnego. Na moment dostępnego komunikatu nie podano:
– szczegółowych taryf i sposobu rozliczeń z NFZ,
– poziomu finansowania procedur, w tym ewentualnych ryczałtów lub wyceny świadczeń epizodowych,
– wymogów sprawozdawczych i wskaźników rozliczeniowych.
Rekomendacje dla zarządzających:
– monitorować publikację rozporządzenia i zarządzeń prezesa NFZ,
– przygotować analizę kosztów uruchomienia (CAPEX/OPEX) i modele scenariuszowe (niska/średnia/wysoka liczba porodów),
– uwzględnić wpływ na ryczałt PSZ, jeżeli dotyczy, oraz na organizację SOR/izby przyjęć.
#### Wskaźniki jakości i bezpieczeństwa – bezpieczna opieka okołoporodowa w praktyce
Aby wykazać bezpieczeństwo i efektywność, warto zaprojektować zestaw wskaźników, m.in.:
– odsetek porodów fizjologicznych zakończonych w placówce wobec wszystkich przyjęć,
– częstość transferów do ośrodka wyższego stopnia i czas od decyzji do przekazania,
– powikłania matczyne (np. PPH) i neonatologiczne (np. potrzeba resuscytacji),
– satysfakcja pacjentek, skargi i zdarzenia niepożądane,
– zgodność z kryteriami kwalifikacji i kompletność dokumentacji.
Po wejściu w życie przepisów należy dostosować zestaw wskaźników do wymogów raportowych NFZ/MZ.
#### Ryzyka i wyzwania wdrożenia – położna w roli lidera opieki
– Niedobór kadr położnych i zapewnienie obsady 24/7 w mniejszych ośrodkach.
– Organizacja niezawodnego transportu w razie nagłych powikłań.
– Standaryzacja kwalifikacji pacjentek i minimalizacja ryzyka medyczno‑prawnego.
– Integracja z regionalną siecią perinatalną i z placówkami wyższego poziomu referencji.
– Komunikacja z pacjentkami: jasne informowanie o profilu świadczenia i kryteriach przyjęć.
Właściwe zarządzanie ryzykiem i transparentne procedury to klucz do utrzymania jakości i zaufania.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Dostępność i misja: placówki w regionach oddalonych mogą realnie poprawić dostęp do bezpiecznej opieki okołoporodowej, zmniejszając czas dojazdu pacjentek i ryzyko porodów poza szpitalem.
– Wzmocnienie roli położnych: wykorzystanie kompetencji położnych w prowadzeniu porodu fizjologicznego zwiększa elastyczność organizacyjną i może odciążać wyspecjalizowane ośrodki.
– Pozycjonowanie w regionie: uruchomienie świadczenia wzmacnia rolę szpitala powiatowego jako pierwszej linii opieki perinatalnej i partnera sieci referencyjnej.
– Potencjalna stabilizacja finansowa: nowe świadczenie gwarantowane może otworzyć dodatkowy strumień finansowania (szczegóły po publikacji taryf), a właściwe zarządzanie przepływem pacjentek sprzyja efektywności kosztowej.
– Jakość i bezpieczeństwo: praca według standardów, z jasnymi ścieżkami transferu, podnosi kulturę bezpieczeństwa w całej organizacji.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Regulacje i nadzór:
– Monitoruj publikację nowelizacji rozporządzenia i zarządzeń NFZ; wyznacz osobę odpowiedzialną za wdrożenie.
– Przeanalizuj statut i regulaminy wewnętrzne – przygotuj zmiany umożliwiające realizację świadczenia.
– Analiza potrzeb i zasięgu:
– Zweryfikuj kryterium 25 km (rzeczywista odległość drogowa) do najbliższego ośrodka z hospitalizacją położniczo‑ginekologiczną.
– Oceń populację w zasięgu, obecną liczbę porodów w regionie i potencjalny wolumen świadczeń.
– Infrastruktura i sprzęt:
– Wykonaj audyt sal porodowych/izb przyjęć i obszaru położniczego.
– Ustal braki wyposażenia (monitorowanie płodu, zestawy do resuscytacji noworodka, aseptyka) – zaplanuj zakupy po publikacji wymagań minimalnych.
– Kadry i kompetencje:
– Zaplanuj obsady 24/7 położnych; przeanalizuj dostępność dyżurów i rekrutację.
– Zapewnij szkolenia z postępowania w nagłych sytuacjach położniczych i resuscytacji noworodka; przeprowadź symulacje.
– Ścieżki kliniczne i bezpieczeństwo:
– Opracuj kryteria kwalifikacji do porodu fizjologicznego i procedury wyłączeń.
– Podpisz/uzupełnij umowy o współpracy i transferze z ośrodkiem referencyjnym; uzgodnij czasy reakcji i ścieżki transportu.
– Przygotuj algorytmy eskalacji i listy kontrolne (PPH, dystocja barkowa, zaburzenia KTG).
– IT i dokumentacja:
– Dostosuj system EDM do raportowania świadczenia i wskaźników jakości.
– Przygotuj formularze zgody, informację dla pacjentek oraz wzory dokumentacji położniczej.
– Finanse i kontraktowanie:
– Opracuj budżet wdrożeniowy (CAPEX/OPEX) w kilku scenariuszach wolumenu.
– Przygotuj dane niezbędne do zawarcia/zmiany umowy z NFZ po publikacji wyceny.
– Komunikacja i edukacja:
– Opracuj plan komunikacji lokalnej (POZ, szkoły rodzenia, samorząd) i materiały informacyjne dla pacjentek.
– Zaplanuj zbieranie opinii pacjentek i mechanizmy szybkiej korekty procesów.
– Zarządzanie ryzykiem:
– Zweryfikuj ubezpieczenia OC i procedury zgłaszania zdarzeń niepożądanych.
– Ustal wskaźniki monitorujące (transfery, powikłania, satysfakcja) i cykl przeglądów jakości.
#### Współpraca regionalna – sieć referencyjna i ciągłość opieki
Nowe świadczenie wymaga myślenia sieciowego:
– ustalenia ról między szpitalem lokalnym a ośrodkami II/III stopnia referencyjności,
– klarownego podziału odpowiedzialności za pacjentkę w każdym etapie (przyjęcie, poród, poporodowa opieka, ewentualny transfer),
– interoperacyjności dokumentacji (EDM) i możliwości przekazywania danych w trybie pilnym,
– wspólnych szkoleń i przeglądów przypadków, co wzmacnia kulturę bezpieczeństwa.
#### Podsumowanie – bezpieczna opieka okołoporodowa bliżej domu
Projektowane świadczenie „Opieka nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowana przez położną” to krok w kierunku zwiększenia dostępności i bezpieczeństwa opieki okołoporodowej w regionach oddalonych. Korzyścią jest krótsza droga pacjentki do szpitala, lepsze doświadczenie porodu fizjologicznego i bardziej elastyczne wykorzystanie zasobów. Jednocześnie sukces wdrożenia zależy od dojrzałych procedur kwalifikacji, solidnych ścieżek transferowych i stałego monitoringu jakości.
Na dziś brak jest pełnych danych dotyczących taryf, szczegółów raportowania i minimalnych wymagań sprzętowych – należy więc śledzić publikacje aktów prawnych i odpowiednio dostosować plan wdrożenia. Dobrze przygotowana placówka może jednak już teraz zidentyfikować luki, zbudować partnerstwa regionalne i przygotować zespół położnych do roli liderów bezpiecznej, pacjentocentrycznej opieki okołoporodowej.