Od 1 lutego rozszerza się katalog szczepień dostępnych w aptekach. To istotna zmiana dla rynku, która może wpłynąć na przepływy pacjentów, organizację porad szczepiennych oraz przychody placówek medycznych.
#### Szczepienia w aptekach – zmiany od 1 lutego: zakres i kontekst regulacyjny
Zgodnie z zapowiedziami i informacjami branżowymi, od 1 lutego apteki uzyskają możliwość wykonywania większej liczby szczepień niż dotychczas. Źródła sygnalizują rozszerzenie katalogu preparatów i wskazań, jednak ostateczny, pełny wykaz i warunki realizacji (w tym ewentualne ograniczenia wiekowe, wymogi kwalifikacji, finansowanie) wynikają z aktów wykonawczych Ministerstwa Zdrowia i zarządzeń Narodowego Funduszu Zdrowia. Na moment przygotowania niniejszego opracowania szczegółowe parametry nie zostały publicznie przedstawione w formie kompletnych, obowiązujących dokumentów – menedżerowie powinni więc śledzić finalne brzmienie rozporządzeń i komunikatów MZ/NFZ.
Dotychczasowa praktyka pokazała, że apteki – po spełnieniu wymagań lokalowych i kadrowych – mogą prowadzić kwalifikację do szczepień i podanie preparatu w ramach jednego świadczenia. Rozszerzenie listy szczepień w aptekach ma zwiększyć dostępność immunizacji dla dorosłych, skracając czas dotarcia do świadczenia i ułatwiając realizację zaleceń profilaktycznych.
#### Kwalifikacja do szczepień i dokumentacja w aptekach: co się nie zmienia, a co może się zmienić
Wykonanie szczepienia w aptece pozostaje obwarowane wymogami:
– odpowiednie uprawnienia osoby kwalifikującej i podającej szczepionkę (ukończone szkolenia i kursy),
– spełnienie standardów pomieszczeń i wyposażenia (w tym utrzymanie łańcucha chłodniczego, dostęp do zestawu przeciwwstrząsowego oraz możliwość 15–30-minutowej obserwacji pacjenta),
– prowadzenie i raportowanie dokumentacji medycznej, w tym zgłoszeń do systemu e‑Zdrowie (P1) – karta szczepienia/zdarzenie medyczne,
– pozyskanie świadomej zgody pacjenta i prowadzenie kwalifikacji zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.
W praktyce mogą obowiązywać ograniczenia wiekowe i kliniczne (np. szczepienia wyłącznie u dorosłych, szczepienia przypominające vs. podstawowe, konieczność konsultacji lekarskiej w przypadku chorób przewlekłych lub przeciwwskazań). Status e‑skierowań i szczegółowe zasady dokumentowania (np. czy wymagane jest skierowanie, czy wystarczy kwalifikacja w miejscu wykonania) należy weryfikować w aktualnych przepisach. Dla placówek kluczowe jest monitorowanie, czy dane o szczepieniu wykonanym w aptece automatycznie pojawią się w systemie P1 i będą widoczne w EDM/TIK pacjenta – to warunek zachowania ciągłości opieki.
#### Finansowanie i rozliczenia: NFZ, refundacja i modele komercyjne
Rozszerzenie katalogu szczepień w aptekach może obejmować zarówno świadczenia finansowane ze środków publicznych (np. w ramach programów zdrowia publicznego), jak i usługi komercyjne, ewentualnie z częściową refundacją samej szczepionki. Na tym etapie brak publicznie dostępnych, kompletnych stawek i zasad rozliczeń dla wszystkich pozycji – ostateczne modele będą wynikać z zarządzeń Prezesa NFZ i komunikatów MZ. Warto zakładać, że:
– część szczepień pozostanie w pełni odpłatna po stronie pacjenta (usługa + preparat),
– część może być współfinansowana lub finansowana (programy ogólnopolskie lub samorządowe),
– apteki będą miały własne ścieżki rozliczeń, odmienne od POZ czy AOS.
Dla menedżerów placówek oznacza to konieczność aktualizacji prognoz przychodów z obszaru szczepień, weryfikacji kosztów własnych (zakupy, straty na łańcuchu chłodniczym, personel) oraz dostosowania cenników usług komercyjnych do nowego pejzażu konkurencyjnego.
#### Wpływ na rynek: jak zmiany od 1 lutego zmienią zachowania pacjentów
Apteki oferują przewagę dostępności – lokalizacja „na rogu”, dłuższe godziny otwarcia, możliwość wykonania szczepienia przy okazji realizacji recepty. To może:
– zwiększyć ogólne wyszczepienie populacji dorosłych,
– „przejąć” część popytu na proste, standardowe szczepienia przypominające,
– przesunąć akcent porad z placówek medycznych na kanał apteczny w grupach o niskim ryzyku i bez istotnych chorób towarzyszących.
Jednocześnie placówki pozostaną kluczowe dla obszarów wymagających szerszej oceny klinicznej: kwalifikacja dzieci, pacjenci wielochorobowi, szczepienia w szczególnych sytuacjach (np. podróże, immunosupresja, ciąża), zarządzanie NOP (niepożądane odczyny poszczepienne) czy kompleksowa profilaktyka skojarzona. Placówki mogą też konkurować jakością – oferując konsultację lekarską, planowanie kalendarza szczepień i integrację z pełną dokumentacją medyczną.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Redystrybucja popytu: część prostych szczepień dorosłych może przenieść się do aptek, co wpłynie na wolumen usług i przychody placówki.
– Ciągłość opieki: większa fragmentacja miejsc świadczeń wymaga lepszej integracji danych (P1/EDM), aby lekarz prowadzący znał status uodpornienia pacjenta.
– Jakość i bezpieczeństwo: rośnie oczekiwanie pacjentów na standard „quick & easy”, jednocześnie placówka powinna utrzymać wyższe standardy kwalifikacji w grupach ryzyka.
– Strategia oferty: konieczność wyodrębnienia usług o wysokiej wartości dodanej (np. kwalifikacje złożone, szczepienia skojarzone, poradnictwo wyjazdowe).
– Partnerstwa lokalne: współpraca z aptekami (dwukierunkowe kierowanie pacjentów, uzupełnianie schematów, zarządzanie NOP) może przynieść synergii więcej niż czysta konkurencja.
– Planowanie zasobów: zmiana popytu wymusza korekty w zakupach, grafiku personelu, gospodarce magazynowej i łańcuchu chłodniczym.
#### Szanse dla placówek medycznych w kontekście szczepień w aptekach
– Pozycjonowanie jako „centrum szczepień z pełną kwalifikacją”: dla pacjentów z chorobami przewlekłymi, kobiet w ciąży, osób w immunosupresji.
– Kompleksowe wizyty profilaktyczne: łączenie szczepień z przeglądem lekowym, diagnostyką (np. poziomów przeciwciał, jeżeli klinicznie uzasadnione), poradnictwem podróżnym.
– Rozszerzenie usług mobilnych: szczepienia domowe dla seniorów i pacjentów z niepełnosprawnościami.
– Programy przypominania: systemy recall/sms i planowanie całego kalendarza szczepień (zwłaszcza w populacjach pracowniczych).
– Współpraca B2B: kontrakty z pracodawcami, uczelniami, placówkami opiekuńczymi.
– Edukacja pacjenta: rzetelne treści i webinary o szczepieniach dla grup ryzyka, co buduje zaufanie i retencję.
#### Ryzyka prawne i jakościowe: NOP, RODO i interoperacyjność danych
Placówki powinny upewnić się, że:
– procedury postępowania w NOP są aktualne, a personel przeszkolony; zgłaszanie NOP do właściwej stacji sanitarno‑epidemiologicznej odbywa się terminowo,
– system EDM integruje się z danymi z P1, aby status szczepień wykonanych w aptekach był widoczny w historii pacjenta,
– polityki RODO obejmują wymianę danych i informowanie pacjentów o źródłach ich dokumentacji szczepiennej,
– umowy i porozumienia z partnerami (np. aptekami) precyzują odpowiedzialność, ścieżki przekazywania informacji i zasady postępowania w sytuacjach niepożądanych.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Monitoruj akty wykonawcze MZ i zarządzenia NFZ dotyczące szczepień w aptekach – zwłaszcza ostateczny wykaz świadczeń, zasady kwalifikacji i finansowania.
– Zaktualizuj analizę portfela szczepień: które usługi są najbardziej narażone na odpływ do aptek, a które możesz wzmocnić.
– Przegląd cennika i marż: dostosuj ceny usług komercyjnych i reaguj na zmiany rynkowe.
– Zweryfikuj integrację z P1/e‑Zdrowie: upewnij się, że EDM automatycznie pobiera i wyświetla informacje o szczepieniach wykonanych poza placówką.
– Ustal wewnętrzne procedury weryfikacji statusu uodpornienia podczas każdej wizyty pacjenta (check‑in/triage).
– Opracuj ofertę „wartości dodanej”: kwalifikacje dla pacjentów z obciążeniami, konsultacje medyczne przed szczepieniem, planowanie kalendarza szczepień.
– Zaplanuj komunikację do pacjentów: kto, gdzie i w jakich sytuacjach powinien się szczepić w placówce; kiedy apteka jest właściwym kanałem, a kiedy konieczna jest konsultacja lekarska.
– Rozważ partnerstwa z aptekami: umowy o współpracy, wzajemne kierowanie pacjentów, wspólne akcje edukacyjne i sezonowe kampanie (np. grypa).
– Uaktualnij procedury i szkolenia NOP: rozpoznawanie, dokumentowanie, zgłaszanie, komunikacja z pacjentem po zdarzeniu.
– Przegląd logistyki: łańcuch chłodniczy, rotacja zapasów, zamówienia – ogranicz ryzyko nadmiernych stanów magazynowych.
– Ewaluuj grafiki i obsadę: przenieś zasoby na usługi o wyższej wartości lub w godzinach największego popytu.
– Włącz programy przypominania: automatyczne przypomnienia o dawkach przypominających i szczepieniach sezonowych.
– Zabezpiecz aspekty prawne i ubezpieczeniowe (OC): zakres usług, odpowiedzialność, ryzyka związane z kwalifikacją.
– Przygotuj materiały edukacyjne dla personelu rejestracji: jasne skrypty rozmów i wskazówki, jak kierować pacjentów.
– Mierz i raportuj KPI: liczba szczepień, współczynnik przyjęcia ofert pakietowych, satysfakcja pacjentów, wpływ na przychody.
#### Podsumowanie: zmiany od 1 lutego a strategia szczepień w placówce
Rozszerzenie katalogu szczepień dostępnych w aptekach od 1 lutego to realna zmiana konkurencyjna i organizacyjna. Z jednej strony może poprawić wyszczepialność populacyjną, z drugiej – wymusza na placówkach repozycjonowanie oferty, wzmocnienie obszarów o wysokiej złożoności klinicznej i lepszą integrację danych. Kluczem będzie sprawne zarządzanie informacją (P1/EDM), uporządkowane procesy kwalifikacji i NOP oraz aktywna współpraca w lokalnym ekosystemie ochrony zdrowia. Do czasu publikacji kompletnych zasad rozliczeń i finalnych wykazów świadczeń rekomendowana jest ostrożność w planowaniu i elastyczne scenariusze operacyjne.
#### Źródło
Więcej szczepień dostępnych w aptekach. Zmiany od 1 lutego – Rynek Zdrowia: https://www.rynekzdrowia.pl/Serwis-Szczepienia/Wiecej-szczepien-dostepnych-w-aptekach-Zmiany-od-1-lutego,280000,1018.html