Nowa ustawa zostawia specjalne zasady dla Ukraińców. „Już trzeci przepis przejściowy”
#### Kontekst prawny: nowa ustawa i specjalne zasady dla obywateli Ukrainy
Z doniesień branżowych wynika, że najnowsza nowelizacja w obszarze ochrony zdrowia utrzymuje odrębne, specjalne zasady dotyczące obywateli Ukrainy. To kontynuacja wyjątkowego reżimu prawnego wprowadzonego po wybuchu wojny, który – niezależnie od generalnych rozwiązań dla cudzoziemców – wciąż przewiduje preferencyjne ścieżki i uproszczenia „dla Ukraińców”. Jednocześnie w tekście ustawy pojawia się kolejny, już trzeci przepis przejściowy, co jest istotne praktycznie dla kadrowców, działów prawnych, rozliczeń z NFZ i zespołów jakości.
Warto podkreślić: na moment przygotowania niniejszego opracowania publicznie dostępne informacje nie prezentują pełnego brzmienia wszystkich przepisów i aktów wykonawczych. Szczegółowe wymogi i daty graniczne wymagają weryfikacji w finalnej wersji ustawy oraz komunikatach resortu zdrowia i NFZ.
#### „Już trzeci przepis przejściowy” – co to oznacza dla praktyki zarządczej
Kolejny przepis przejściowy zwykle pełni dwie funkcje:
– przedłuża obowiązywanie dotychczasowych wyjątków albo
– porządkuje status osób i świadczeń rozpoczętych na podstawie wcześniejszych regulacji, by uniknąć luki prawnej.
Dla placówek to konkretne wyzwania:
– Równoległe reżimy: w jednym czasie mogą funkcjonować różne ścieżki uprawnień – „stary” wyjątek dla już pracujących/pacjentów z UA i „nowe” zasady po wejściu ustawy w życie.
– Daty graniczne: ważność pozwoleń, decyzji, oświadczeń i dokumentów może się różnić w zależności od tego, kiedy zostały wydane. Błąd w ustaleniu obowiązującego reżimu to realne ryzyko rozliczeniowe i prawne.
– Dokumentowanie ciągłości: niezbędne jest udokumentowanie, na podstawie którego przepisu przejściowego dana osoba (pracownik/pacjent) korzysta z uprawnień – i do kiedy.
#### Specjalne zasady dla Ukraińców w ochronie zdrowia – obszary, których najpewniej dotyczą
Na podstawie dotychczasowych regulacji i praktyki można zakładać, że odrębne rozwiązania obejmują co najmniej dwa pola:
– Uprawnienia pacjentów z Ukrainy do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych:
– uproszczone zasady dostępu do świadczeń finansowanych przez NFZ;
– specyficzny sposób weryfikacji uprawnienia (np. z wykorzystaniem statusu PESEL UKR i eWUŚ);
– odmienne zasady rozliczeń w wybranych zakresach (np. dodatkowa sprawozdawczość, odrębne kody wskazań lub adnotacje w dokumentacji).
– Zatrudnianie personelu medycznego z Ukrainy:
– możliwość wykonywania zawodu w oparciu o uproszczone ścieżki uznania kwalifikacji lub czasowe zezwolenia;
– szczególne wymogi dotyczące nadzoru, zakresu czynności i dokumentowania kompetencji oraz znajomości języka;
– okresowość uprawnień z koniecznością przedłużania/aktualizacji.
Nowa ustawa – zgodnie z doniesieniami – nie rezygnuje z odrębności dla obywateli Ukrainy, a przepisy przejściowe mają zapewnić ciągłość już nadanych uprawnień. Jednak szczegółowy zakres wyjątków i horyzont czasowy należy potwierdzić w finalnym tekście aktu.
#### Zatrudnianie personelu medycznego z Ukrainy – obowiązki placówki i dobre praktyki
Nawet przy utrzymaniu preferencyjnych rozwiązań podstawowe obowiązki pracodawcy/udzielającego świadczeń pozostają bez zmian:
– Weryfikacja kwalifikacji i dokumentów: dyplomy, zaświadczenia, decyzje o dopuszczeniu do wykonywania zawodu, zakres uprawnień, period ważności zezwoleń (kluczowe przy przepisach przejściowych).
– Zakres czynności i nadzór: precyzyjne określenie, co dana osoba może wykonywać samodzielnie, a co pod nadzorem; wyznaczenie opiekuna merytorycznego oraz sposób dokumentowania nadzoru.
– Znajomość języka i komunikacja kliniczna: ocena kompetencji językowych w kontekście bezpieczeństwa pacjenta; w razie potrzeby wsparcie tłumaczeniowe lub programy doskonalące.
– Ubezpieczenie OC i odpowiedzialność: upewnienie się, że polisa obejmuje praktykę wykonywaną na podstawie szczególnych zezwoleń; aktualizacja sum gwarancyjnych.
– Integracja z procedurami jakości: wdrożenie personelu do lokalnych standardów (lekowych, zakażeń, RODO, zgód, zdarzeń niepożądanych); audyt pierwszych miesięcy pracy.
– Zgodność kontraktowa: dopasowanie harmonogramów, listy personelu do umów z NFZ i wymogów sprawozdawczości (aby uniknąć zarzutów zatrudniania poza zakresem uprawnień).
#### Uprawnienia pacjentów z Ukrainy do świadczeń – rozliczenia i dokumentacja
Jeżeli nowa ustawa utrzymuje dotychczasowe preferencje:
– Weryfikacja uprawnień: potwierdzanie statusu pacjenta (np. PESEL UKR) i uprawnień w systemach informatycznych (eWUŚ) zgodnie z najnowszymi komunikatami NFZ.
– Sprawozdawczość: właściwe oznaczanie świadczeń w raportach do NFZ, w tym stosowanie aktualnych kodów i adnotacji wynikających z aktów wykonawczych.
– Informacja dla pacjenta: jasne komunikaty o zakresie uprawnień, ewentualnych limitach i wymaganych dokumentach, także w języku ukraińskim.
– Rozliczalność i kontrola: kompletna dokumentacja medyczna, podpisy, zgody, karty znieczuleń, karty lekowe – tak, aby w razie kontroli można było wykazać zgodność przyjęcia i realizacji świadczenia z obowiązującymi przepisami.
Uwaga: bez pełnego brzmienia rozporządzeń i komunikatów płatnika nie sposób wskazać konkretnych kodów czy terminów – kierownicy rozliczeń powinni na bieżąco śledzić zarządzenia prezesa NFZ i komunikaty OW NFZ.
#### Ryzyka prawne i jakościowe przy utrzymaniu wyjątków dla Ukraińców
– Fragmentacja reżimów: to samo świadczenie może podlegać różnym zasadom w zależności od statusu pacjenta lub ścieżki zatrudnienia personelu.
– Niejednoznaczne daty: wygasanie zezwoleń, konieczność ponownych wniosków, „twarde” deadline’y w przepisach przejściowych.
– Odpowiedzialność za nadzór: przy uproszczonych ścieżkach uznawania kwalifikacji ciężar dowodowy prawidłowego nadzoru spoczywa na placówce.
– Ryzyko rozliczeniowe: nieprawidłowe oznaczenia świadczeń lub brak podstawy prawnej do bezpłatnego leczenia skutkują korektami i zwrotami.
– Ryzyko wizerunkowe: kontrole i medialne doniesienia w obszarach wrażliwych (migracja, finanse publiczne) wymagają proaktywnych działań compliance.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Ciągłość kadrowa: rynek odczuwa niedobory personelu medycznego; utrzymanie specjalnych zasad dla obywateli Ukrainy pomaga stabilizować grafiki, zwłaszcza w SOR, POZ, AOS czy opiece długoterminowej.
– Bezpieczeństwo rozliczeń: jasne przypisanie świadczeń do prawidłowych podstaw prawnych minimalizuje ryzyko korekt i kar umownych.
– Compliance i audyt: trzeci przepis przejściowy to sygnał, że ustawodawca „doszlifowuje” wyjątki – dla zarządzających to czas na przegląd wewnętrznych procedur, bo zmiany bywają subtelne, ale znaczące.
– Planowanie strategiczne: wiedza o horyzoncie czasowym wyjątków i warunkach ich przedłużania wpływa na decyzje kadrowe, szkoleniowe i inwestycyjne (np. w narzędzia językowe, e-learning, IT).
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Prawo i interpretacje:
– Pozyskaj finalne brzmienie ustawy i aktów wykonawczych; przygotuj krótkie omówienie dla zarządu.
– Monitoruj komunikaty MZ, NFZ, izb zawodowych (NIL, NIPiP) i wojewodów.
– Zidentyfikuj, które przepisy przejściowe mają zastosowanie do Twojej placówki i personelu/pacjentów.
– Kadry i uprawnienia:
– Sporządź rejestr wszystkich pracowników z UA z wyszczególnieniem: rodzaju decyzji/zezwolenia, dat ważności, zakresu czynności, wymogów nadzoru.
– Zweryfikuj polisy OC oraz umowy cywilnoprawne pod kątem wyjątkowych ścieżek uprawnień.
– Zaplanuj szkolenia uzupełniające (procedury, język, dokumentacja medyczna w Polsce).
– Procesy kliniczne i nadzór:
– Ustal i udokumentuj opiekunów merytorycznych/nadzorujących oraz sposób i częstotliwość nadzoru.
– Zaktualizuj karty zakresów czynności i listy kompetencji (kto co może wykonywać).
– Wprowadź audyty wewnętrzne „pierwszych 90 dni” dla nowo zatrudnionych.
– Rejestracja pacjentów i rozliczenia:
– Przejrzyj procedury weryfikacji uprawnień (PESEL UKR, eWUŚ) i komunikaty OW NFZ ws. oznaczeń.
– Przeszkol rejestrację i dział rozliczeń z aktualnych zasad dokumentowania świadczeń dla obywateli Ukrainy.
– Upewnij się, że system HIS ma aktualne słowniki i pola do dedykowanych oznaczeń.
– Dokumentacja i RODO:
– Zapewnij wzory zgód i kluczowych formularzy w języku ukraińskim (lub dwujęzyczne).
– Zweryfikuj podstawy prawne przetwarzania danych i zakres udostępniania dokumentacji.
– Zabezpiecz ścieżkę tłumaczeń (kompetencje, poufność, sposób odnotowania w dokumentacji).
– Komunikacja i ryzyka:
– Przygotuj krótkie Q&A dla personelu dot. „trzeciego przepisu przejściowego”.
– Wyznacz punkt kontaktowy (compliance/legal) do szybkich konsultacji w przypadkach wątpliwych.
– Zaplanuj przegląd ryzyk co 30–60 dni do czasu ustabilizowania interpretacji.
#### Na co zwrócić uwagę w najbliższych tygodniach
– Daty wejścia w życie i ewentualne vacatio legis dla nowych i przejściowych regulacji.
– Warunki przedłużania zezwoleń/pozwolenia do wykonywania zawodu dla personelu z UA (np. wymagane dokumenty, terminy składania wniosków).
– Zmiany w sposobie oznaczania świadczeń i sprawozdawczości do NFZ (nowe kody, komunikaty OW).
– Ewentualne różnice między przepisami ogólnymi dla cudzoziemców spoza UE a wyjątkami dla obywateli Ukrainy.
– Stanowiska izb zawodowych w zakresie nadzoru i odpowiedzialności.
#### Podsumowanie
Nowa ustawa – według dostępnych informacji – zachowuje specjalne zasady dla obywateli Ukrainy, wprowadzając jednocześnie kolejny, trzeci przepis przejściowy. Dla managerów oznacza to konieczność precyzyjnego uporządkowania dokumentacji uprawnień, weryfikacji rozliczeń i wzmocnienia nadzoru nad procesami HR, klinicznymi i sprawozdawczością. Do czasu publikacji pełnego brzmienia przepisów oraz wytycznych wykonawczych rekomendowane jest działanie ostrożne i oparte na aktualnych komunikatach MZ, NFZ oraz stanowiskach izb zawodowych. Dzięki temu placówka zapewni ciągłość opieki, bezpieczeństwo pacjenta i stabilność finansową, minimalizując ryzyka kontroli.
Źródło: https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Nowa-ustawa-zostawia-specjalne-zasady-dla-Ukraincow-Juz-trzeci-przepis-przejsciowy,280391,2.html