Pielęgniarka stwierdzi zgon i wystawi zwolnienie do 5 dni. Tak resort chce zmienić uprawnienia. Propozycje Ministerstwa Zdrowia budzą duże zainteresowanie w środowisku i mogą znacząco zmienić organizację pracy wielu placówek. Dla właścicieli i managerów to moment, by ocenić potencjał rozwiązań, ryzyka oraz przygotować procesy i systemy na ewentualne wdrożenie. Poniżej przedstawiamy syntetyczny przegląd skutków prawnych, organizacyjnych i finansowych oraz praktyczne wskazówki do wykorzystania w planowaniu operacyjnym.
Kontekst i cel projektowanych zmian
Według doniesień resort rozważa rozszerzenie uprawnień pielęgniarek o dwie istotne kompetencje: możliwość stwierdzenia zgonu (w określonych warunkach) oraz wystawienia zwolnienia lekarskiego do 5 dni. Celem ma być szybsza obsługa pacjentów i rodzin, odciążenie lekarzy w prostszych, powtarzalnych czynnościach oraz poprawa dostępności w warunkach deficytu kadr.
Szczegółowe brzmienie przepisów i tryb ich wprowadzenia nie zostały jeszcze publicznie doprecyzowane. Na tym etapie należy zatem traktować zmiany jako kierunek polityki zdrowotnej, który może przyjąć różne warianty w toku prac legislacyjnych i uzgodnień międzyresortowych.
Zakres uprawnień: co może się zmienić
W obszarze stwierdzania zgonu kluczowe będzie, w jakich sytuacjach i w jakim trybie pielęgniarka będzie mogła formalnie potwierdzić zgon. W praktyce rynek spodziewa się rozwiązań dedykowanych opiece długoterminowej, hospicyjnej, ZOL/ZPO oraz domowej opiece pielęgniarskiej, gdzie dziś czas oczekiwania na lekarza bywa największym wyzwaniem. Nie można jednak przesądzać, czy zakres obejmie także inne miejsca udzielania świadczeń.
W temacie zwolnień, zapowiedzi wskazują na limit czasowy – do 5 dni. Otwarte pozostają kwestie katalogu wskazań, zasad przedłużania, potwierdzania zdolności do pracy, a także wymagań systemowych w ZUS (e-ZLA) i P1, aby pielęgniarka mogła legalnie wystawić dokument w formie elektronicznej. Trzeba liczyć się z koniecznością doprecyzowania kompetencji w ustawie o zawodach oraz w przepisach wykonawczych.
Skutki organizacyjne dla placówek
Dla podmiotów medycznych kluczowe będą korekty w harmonogramach, zakresach obowiązków i ścieżkach decyzyjnych. Tam, gdzie pracują zespoły mieszane (POZ, AOS, ambulatoryjna opieka długoterminowa, hospicja, ZOL), rozszerzenie uprawnień pielęgniarek może skrócić czas obsługi prostych przypadków, ale wymaga jasnych kryteriów kwalifikacji i wyłączeń. Zespół powinien otrzymać jednoznaczne wytyczne, kiedy sprawę obligatoryjnie przejmuje lekarz.
W obszarze stwierdzania zgonu trzeba uwzględnić dostępność kadry w godzinach popołudniowych, nocnych i w weekendy. Ewentualne dyżury pielęgniarskie z nowymi kompetencjami będą wymagać wsparcia koordynatora dyżuru, kanałów konsultacji z lekarzem (telekonsultacja, escalacja) oraz checklist zgodności i bezpieczeństwa.
Procedury i dokumentacja
Zmiany, jeśli wejdą w życie, pociągną za sobą modyfikacje w dokumentacji medycznej, obiegu informacji i rejestrach wewnętrznych. Placówki powinny przygotować robocze projekty SOP-ów na dwa procesy: stwierdzanie zgonu oraz wystawianie krótkoterminowych zwolnień. Każda procedura powinna jasno opisywać warunki, wymaganą ocenę kliniczną, niezbędne pomiary i badania, sytuacje wyłączające, sposób udokumentowania czynności oraz ścieżkę poinformowania lekarza prowadzącego.
W obiegu elektronicznym konieczna będzie weryfikacja ról i uprawnień w systemach gabinetowych, P1 oraz w ZUS (e-ZLA). Działy IT i administratorzy systemów muszą sprawdzić integracje, słowniki uprawnień, profile w RPWDL oraz logowanie działań personelu, aby zapewnić pełny audyt i zgodność z RODO. Do rozważenia pozostają także wzory formularzy wewnętrznych oraz wzory informacji dla pacjentów i rodzin.
Kompetencje, szkolenia i standaryzacja
Uprawnienia powinny iść w parze z przygotowaniem merytorycznym. Niezależnie od finalnych wymogów prawnych (kursy kwalifikacyjne, szkolenia uzupełniające), już dziś warto zaplanować ścieżki edukacyjne: protokoły oceny stanu zdrowia przy krótkotrwałych niezdolnościach do pracy, czynniki ryzyka, wskazania do pilnej konsultacji oraz standardy rozpoznawania oznak śmierci i postępowania z ciałem.
Placówki opieki długoterminowej powinny przewidzieć trening komunikacji z rodziną, elementy wsparcia psychoedukacyjnego oraz techniczne aspekty obiegu dokumentów pośmiertnych. Jednolity język komunikacji zmniejsza ryzyko sporów i skarg, a standaryzacja dokumentacji ułatwia rozliczenia i kontrolę jakości.
Odpowiedzialność, ryzyko i ubezpieczenia
Rozszerzenie kompetencji to także przesunięcie odpowiedzialności zawodowej. Wewnętrzne regulaminy pracy muszą odzwierciedlać nowy zakres czynności, a procedury „stop-klauzul” definiować momenty obligatoryjnej konsultacji z lekarzem. Warto przeanalizować zakres polis OC oraz potrzebę aneksów uwzględniających nowe czynności pielęgniarki. W rejestrze zdarzeń niepożądanych należy wyodrębnić kategorie pozwalające monitorować wpływ zmian na bezpieczeństwo pacjentów.
Trzeba również przewidzieć mechanizmy wsparcia psychospołecznego dla personelu – stwierdzanie zgonu, zwłaszcza w warunkach domowych, bywa obciążające. Superwizja, krótkie debriefingi i dostęp do konsultacji psychologicznej pomagają zapobiegać wypaleniu.
Współpraca zespołowa i komunikacja
Zasady współpracy pielęgniarka–lekarz powinny zostać przełożone na praktyczne ścieżki: kiedy konsultować, jak dokumentować decyzję, które przypadki eskalować i w jakim czasie. Wdrożenie sprawnego kanału telekonsultacji pozwoli utrzymać wysoki poziom bezpieczeństwa, a jednocześnie nie niweluje korzyści z odciążenia lekarzy.
W kontaktach z pacjentem i rodziną znaczenie ma spójny przekaz: kto i na jakiej podstawie wystawia zwolnienie do 5 dni, jaka jest ścieżka przedłużenia, jak i gdzie zgłosić wątpliwości. W sytuacjach śmierci kluczowe są jasne instrukcje, empatia oraz informacja, jakie dalsze kroki formalne należy podjąć.
Aspekty finansowe i rozliczenia z NFZ oraz ZUS
Na etapie zapowiedzi trudno przesądzać o wpływie na kontrakty. Jeżeli w rozliczeniach pojawią się nowe świadczenia lub modyfikacje taryf, podmiot będzie potrzebował aktualizacji słowników świadczeń, mapowania produktów i kontroli kodowania. Warto z wyprzedzeniem przygotować się na przegląd procesów rozliczeniowych oraz testy poprawności sprawozdawczości.
W kontekście krótkoterminowych zwolnień wystawianych przez pielęgniarki kluczowa będzie bezbłędna komunikacja z ZUS oraz aktualizacja procedur weryfikacji tożsamości pacjenta i uprawnień do świadczeń. Gdy zmiany zostaną uchwalone, rekomendowane jest przeprowadzenie wewnętrznego audytu zgodności i kompletności dokumentacji. Jeśli potrzebujesz wsparcia w uporządkowaniu procesów i dokumentacji, rozważ audyt podmiotu leczniczego oraz przegląd obszarów ryzyka w rozliczeniach.
Zmiany kompetencyjne często ujawniają luki w sprawozdawczości – zwłaszcza przy równoległych modyfikacjach oprogramowania i uprawnień personelu. Dobrą praktyką jest wdrożenie miesięcznej kontroli próbki świadczeń i korekty błędów na bieżąco. W razie potrzeby skorzystaj z dedykowanego wsparcia w zakresie rozliczeń z NFZ, aby minimalizować ryzyko zwrotów i korekt finansowych.
Plan przygotowań dla managera
Choć szczegóły przepisów mogą się zmienić, można już dziś ułożyć plan działań, który w razie wejścia nowych regulacji przyspieszy wdrożenie. Najważniejsze elementy to projekt procedur, analiza kompetencji, gotowość systemów oraz informacja dla pacjentów. Poniżej zwięzła lista priorytetów do przygotowania.
- Przygotuj szkice SOP dla: stwierdzania zgonu oraz ewentualnego wystawiania e-ZLA do 5 dni (kryteria, wyłączenia, eskalacja do lekarza, lista kontrolna dokumentacji).
- Zweryfikuj role w systemach IT (gabinet, P1, ZUS) i plan zmian uprawnień użytkowników; zaplanuj testy integracyjne i logowanie czynności.
- Ustal program szkoleń i superwizji dla pielęgniarek, w tym komunikację z rodziną i zasady dokumentowania decyzji.
- Zaktualizuj regulaminy i zakresy obowiązków, oceń wpływ na polisę OC i proces zarządzania zdarzeniami niepożądanymi.
- Przygotuj materiały informacyjne dla pacjentów i rodzin (FAQ, kontakt, ścieżka zgłoszeń), a także krótkie instrukcje dla rejestracji i koordynatorów.
Takie „szkielety” procedur można szybko dopasować do ostatecznej wersji przepisów, unikając chaosu operacyjnego w dniach wejścia regulacji w życie.
Co monitorować w toku legislacji
Managerowie powinni śledzić przede wszystkim: ostateczny zakres przypadków dopuszczonych do stwierdzania zgonu przez pielęgniarkę; warunki formalne i kwalifikacje niezbędne do korzystania z nowych uprawnień; zasady i ograniczenia przy wystawianiu zwolnień (w tym wymagane elementy badania i dokumentacji) oraz sposób rejestracji i raportowania czynności w systemach teleinformatycznych.
Ważne będą również terminy wejścia przepisów i ewentualne okresy przejściowe, które wymuszą równoległe stosowanie starych i nowych procedur. Warto ustawić wewnętrzne alerty dla kluczowych działów: medycznego, prawnego, IT, jakości i finansów, tak aby komunikaty o zmianach trafiały do właścicieli procesów bez opóźnień.
Podsumowanie dla praktyki zarządczej
Proponowane rozszerzenie kompetencji pielęgniarek może przynieść wymierne korzyści organizacyjne: krótszy czas oczekiwania w opiece domowej i długoterminowej, szybsze decyzje w prostych epizodach niezdolności do pracy i bardziej elastyczne wykorzystanie zasobów. Z drugiej strony wymaga solidnych zabezpieczeń jakości i zgodności – precyzyjnych procedur, szkoleń, nadzoru, audytu i szczelnej dokumentacji.
Strategia „gotowości operacyjnej” opłaci się niezależnie od ostatecznego kształtu regulacji. Placówki, które wcześniej opracują standardy, przeszkolą personel i przygotują systemy, będą w stanie bezpiecznie i sprawnie wdrożyć zmiany, ograniczając ryzyka prawne i finansowe oraz poprawiając doświadczenie pacjentów i rodzin.