Już nie tylko lekarz. Pielęgniarki i fizjoterapeuci z nowymi uprawnieniami. Zmiany w przepisach poszerzają samodzielność tych zawodów i będą wpływać na organizację pracy placówek medycznych.
#### Nowe uprawnienia pielęgniarek i fizjoterapeutów – kontekst regulacyjny
Zgodnie z informacjami publikowanymi przez branżowe media, w tym Rynek Zdrowia (źródło poniżej), trwają prace nad dalszym poszerzaniem kompetencji pielęgniarek i fizjoterapeutów. Celem jest odciążenie lekarzy w wybranych, powtarzalnych procesach klinicznych oraz skrócenie ścieżki pacjenta, zwłaszcza w opiece ambulatoryjnej, POZ i rehabilitacji. To wpisuje się w międzynarodowy trend rozszerzania ról zawodów medycznych w modelu opieki koordynowanej.
Na moment przygotowania niniejszego opracowania nie są publicznie dostępne kompletne, finalne katalogi procedur ani twarde dane liczbowe dotyczące zakresu rozszerzeń. Menedżerowie powinni zatem śledzić akty wykonawcze, komunikaty MZ i NFZ oraz stanowiska samorządów zawodowych. Co do zasady, nowe uprawnienia będą wykonywane w granicach posiadanych kwalifikacji, po ukończonych kursach/specjalizacjach i na podstawie zaktualizowanych rozporządzeń.
#### Skierowania, e‑recepty i diagnostyka – jakie kompetencje mogą zostać rozszerzone
W praktyce, rozszerzenie samodzielności pielęgniarek i fizjoterapeutów obejmuje zazwyczaj obszary, które dają się ustandaryzować i osadzić w wytycznych:
– Skierowania: możliwość wystawiania części e‑skierowań (np. na wybrane badania diagnostyczne, kontynuację rehabilitacji, konsultacje w określonych wskazaniach). Zakres będzie wynikał z aktów wykonawczych i katalogów NFZ.
– e‑Recepty i zlecenia: ordynacja wybranych leków i wyrobów medycznych w ramach kompetencji, zwłaszcza w kontynuacji terapii, profilaktyce i opiece długoterminowej. Najczęściej dotyczy to leków o ustalonym bezpieczeństwie i standardach kontynuacji.
– Diagnostyka: zlecanie badań o podstawowym profilu (laboratoryjnych i prostych badań obrazowych) w typowych stanach klinicznych, zgodnie z protokołami i uprawnieniami.
– Rehabilitacja: większa samodzielność fizjoterapeutów w planowaniu i modyfikacji procesu usprawniania, w tym zlecanie określonych świadczeń bez każdorazowego zlecenia lekarskiego.
– Profilaktyka i choroby przewlekłe: prowadzenie wizyt kontrolnych według ścieżek opieki (np. pomiary, edukacja, przypomnienia o adherencji, kontynuacja zleceń).
Każde z powyższych uprawnień będzie obwarowane warunkami: kwalifikacjami, dokumentacją, zakresem odpowiedzialności oraz ograniczeniami wskazanymi w rozporządzeniach. Praktyczne wdrożenie wymaga jasnych standardów postępowania i wsparcia systemowego (EHR, P1, weryfikacja uprawnień).
#### Wpływ na organizację pracy lekarzy i model opieki koordynowanej
Rozszerzenie kompetencji to nie tylko „przesunięcie zadań”. To szansa na przebudowę ścieżek pacjenta:
– Więcej „pierwszego kontaktu” poza gabinetem lekarskim: pielęgniarki i fizjoterapeuci mogą przejmować część wizyt kontrolnych i administracyjnych (skierowania, kontynuacje, edukacja), kierując do lekarza przypadki złożone.
– Lepsze wykorzystanie czasu lekarzy: lekarze koncentrują się na diagnostyce różnicowej, decyzjach terapeutycznych w przypadkach niestandardowych, koordynacji klinicznej i konsultacjach trudnych.
– Krótsze kolejki i szybsza diagnostyka: standardowe zlecenia mogą być realizowane szybciej, przyśpieszając „time to diagnosis”.
– Opieka koordynowana: praca w zespołach (lekarz – pielęgniarka – fizjoterapeuta – dietetyk/psycholog) z jasno zdefiniowanymi rolami, przepływami informacji i wskaźnikami jakości.
Dla placówek oznacza to konieczność aktualizacji grafiku, triage’u, zakresów kompetencji i matryc eskalacji. Z perspektywy pacjenta – bardziej przewidywalną i dostępniejszą opiekę.
#### Ryzyka prawne, odpowiedzialność i jakość – na co uważać
Poszerzanie uprawnień podnosi poziom odpowiedzialności. Kluczowe obszary ryzyka, którymi powinni zająć się menedżerowie:
– Przyznawanie uprawnień (credentialing i privileging): każda osoba musi mieć formalnie udokumentowane kwalifikacje i przyznany zakres czynności, z harmonogramem przeglądów.
– Procedury kliniczne (SOP, ścieżki, checklisty): protokoły decyzyjne, kryteria wyłączeń, punkty eskalacji do lekarza, standardy komunikacji i przekazywania pacjenta.
– Dokumentacja i zgodność: pełny zapis wskazań, decyzji, edukacji pacjenta i zgód; zgodność z wymogami e‑Zdrowia, RODO i wewnętrzną polityką retencji danych.
– Audyt wewnętrzny i nadzór: regularne przeglądy losowe kart, wskaźniki bezpieczeństwa (np. odsetek korekt recept, powikłań, nieplanowanych eskalacji).
– Ubezpieczenie OC: aktualizacja polis i sum gwarancyjnych pod rozszerzony zakres czynności; przegląd klauzul i wyłączeń.
– Edukacja i superwizja: cykliczne szkolenia, peer review i wspólne omówienia przypadków granicznych.
Dobrze przygotowane procesy minimalizują ryzyko i zwiększają powtarzalność wyników klinicznych.
#### Technologia i procesy: EHR, e‑Zdrowie (P1) i uprawnienia użytkowników
Wsparcie IT jest krytyczne dla bezpiecznego i efektywnego wdrożenia:
– Role i uprawnienia w EHR: konfiguracja ról pozwalających na wystawianie e‑recept, e‑skierowań czy zleceń badań tylko osobom uprawnionym; logowanie działań.
– Integracja z P1: poprawne podpisywanie dokumentów, obsługa kwalifikowanych podpisów/PSZ, weryfikacja uprawnień w rejestrach.
– Szablony kliniczne i order sets: ustandaryzowane formularze dla pielęgniarek i fizjoterapeutów, wbudowane reguły decyzyjne i alerty bezpieczeństwa (np. interakcje lekowe).
– Słowniki i kody: aktualizacja słowników świadczeń/kodów zgodnie z NFZ, by uniknąć odrzuceń rozliczeń.
– Raportowanie i KPI: dashboardy monitorujące wolumen zleceń, czasy realizacji, wskaźniki bezpieczeństwa i satysfakcję pacjentów.
Przed wdrożeniem warto przeprowadzić testy integracyjne i pilotaż w jednej poradni/oddziale.
#### Finanse i kontrakty NFZ – rozliczanie nowych świadczeń
Rozszerzone uprawnienia mają też wymiar finansowy:
– Katalogi świadczeń i taryfy: NFZ może wprowadzać modyfikacje słowników oraz warunków, w tym określać, kto może być świadczeniodawcą i wykonawcą danej procedury. Należy na bieżąco monitorować komunikaty i zarządzenia prezesa NFZ.
– Weryfikacja rozliczeń: systemy rozliczeniowe muszą rozpoznawać świadczenia wykonywane przez pielęgniarki/fizjoterapeutów; konieczne mogą być zmiany w kadrach i rejestrach personelu (SNRL, RPWDL).
– Model biznesowy: przesunięcie części wizyt do innego personelu może poprawić efektywność kosztową i przepustowość, ale wymaga urealnienia planów przychodów/kosztów (czas pracy, szkolenia, IT, ubezpieczenia).
– Umowy i aneksy: możliwe będzie aneksowanie umów, gdy pojawią się nowe produkty/kody – ostrożnie planujcie rozliczenia do momentu publikacji ostatecznych zasad.
Brak pełnych danych liczbowych na dziś oznacza, że kalkulacje trzeba przygotować wariantowo i regularnie aktualizować.
#### Komunikacja z pacjentem i marketing – jak zakomunikować nowe usługi
Dobrze zaplanowana komunikacja wzmacnia efekt zmian:
– Strona WWW i rejestracja: jasne informacje, które sprawy załatwisz u pielęgniarki lub fizjoterapeuty (np. kontynuacja recept, skierowania w określonych wskazaniach, edukacja).
– Skrypty call center i e‑rejestracja: podpowiedzi ścieżek, triage pytań, krótsze terminy do specjalistów pozalekarskich.
– Edukacja pacjentów: infografiki, SMS-y i materiały w poczekalniach wyjaśniające korzyści i bezpieczeństwo nowych rozwiązań.
– Spójność przekazu: unikaj obietnic wykraczających poza przepisy; komunikuj konkretne korzyści (czas, dostępność, komfort).
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Dostępność i przepustowość: więcej dostępnych terminów dzięki alokacji standardowych zadań do pielęgniarek i fizjoterapeutów.
– Krótszy czas do diagnozy: uproszczone ścieżki zlecania badań i kontynuacji terapii.
– Lepsze doświadczenie pacjenta: mniejsza liczba wizyt „tylko po skierowanie”, większa przewidywalność.
– Optymalizacja kosztów: właściwy mix kompetencji zespołu zwiększa efektywność i stabilność finansową.
– Retencja zespołu: rozwój zawodowy pielęgniarek i fizjoterapeutów podnosi satysfakcję i lojalność.
– Bezpieczeństwo i jakość: standaryzacja procesów i jaśniejsze role w opiece koordynowanej.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Monitorować prawo:
– Śledź akty wykonawcze MZ i komunikaty NFZ dotyczące katalogów świadczeń i zasad rozliczeń.
– Sprawdź stanowiska samorządów zawodowych (pielęgniarki, fizjoterapeuci) i wytyczne towarzystw naukowych.
– Uporządkować kompetencje i odpowiedzialność:
– Zaktualizuj regulaminy, zakresy obowiązków i matryce uprawnień (credentialing/privileging).
– Zweryfikuj polisy OC i zakres ochrony dla rozszerzonych czynności.
– Przygotować procesy kliniczne:
– Opracuj SOP-y, algorytmy decyzyjne i kryteria eskalacji do lekarza.
– Zdefiniuj listy kontrolne i standardy dokumentacji wizyt.
– Zorganizować szkolenia:
– Zaplanuj szkolenia merytoryczne, z obsługi EHR/e‑Zdrowia i z komunikacji klinicznej.
– Wprowadź superwizję i przeglądy przypadków w okresie przejściowym.
– Dostosować systemy IT:
– Skonfiguruj role i uprawnienia do e‑recept, e‑skierowań i zleceń.
– Zaktualizuj słowniki świadczeń i testuj integrację z P1/NFZ.
– Zaprojektować triage i harmonogramy:
– Zmień logikę rejestracji i grafiki, by odciążyć lekarzy wizytami standardowymi.
– Zdefiniuj wskaźniki obciążenia i limity bezpieczeństwa.
– Zaplanować rozliczenia:
– Przygotuj wariantowe budżety i scenariusze finansowe do czasu publikacji taryf.
– Wdróż kontrolę jakości danych rozliczeniowych (kto jest wykonawcą świadczenia, poprawność kodów).
– Zakomunikować pacjentom:
– Zaktualizuj stronę WWW, e‑rejestrację i materiały informacyjne.
– Przygotuj skrypty dla rejestracji i call center.
– Ustalić KPI i monitoring:
– Zdefiniuj mierniki: czas do wizyty, odsetek spraw obsłużonych przez pielęgniarki/fizjoterapeutów, eskalacje, satysfakcja pacjentów.
– Zaplanuj cykliczne przeglądy i korekty procesów.
#### Perspektywa wdrożeniowa: mały pilotaż, potem skalowanie
Zacznij od pilotażu w wybranej poradni/oddziale, z jasno zdefiniowanym zakresem, celami i miernikami. Po 6–8 tygodniach przeprowadź przegląd wyników, wprowadź korekty, a następnie skaluj rozwiązanie na cały podmiot. Takie podejście pozwala ograniczyć ryzyko i szybciej uzyskać efekt organizacyjny.
#### Co dalej?
W nadchodzących miesiącach kluczowe będzie doprecyzowanie listy procedur i technicznych zasad rozliczeń przez NFZ. Do tego czasu opłaca się wykonać prace „od kuchni”: uporządkować kompetencje, przygotować procesy i narzędzia IT, by po wejściu przepisów w życie szybko zyskać przewagę organizacyjną i skrócić czas obsługi pacjentów.
Na podstawie: https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Juz-nie-tylko-lekarz-Pielegniarki-i-fizjoterapeuci-z-nowymi-uprawnieniami,279710,1.html. Ze względu na ogólny charakter źródła, niektóre szczegóły (zakres katalogów, liczby, taryfy) mogą ulec zmianie po publikacji aktów wykonawczych i komunikatów NFZ.