Już nie tylko lekarz. Pielęgniarki i fizjoterapeuci z nowymi uprawnieniami.
#### Nowe uprawnienia pielęgniarek i fizjoterapeutów – kontekst regulacyjny i trend „task shifting”
Zgodnie z informacjami branżowymi (m.in. Rynek Zdrowia: https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Juz-nie-tylko-lekarz-Pielegniarki-i-fizjoterapeuci-z-nowymi-uprawnieniami,279710,1.html) trwają zmiany prawne poszerzające kompetencje pielęgniarek i fizjoterapeutów. To element szerokiego trendu „task shifting” – przenoszenia części zadań medycznych do zawodów, które mogą je wykonywać bez uszczerbku dla jakości, za to z korzyścią dla dostępności opieki. Doświadczenia wielu krajów pokazują, że racjonalne rozszerzanie uprawnień przekłada się na krótsze kolejki, lepsze wykorzystanie zasobów i wyższą satysfakcję pacjentów.
W czasie przygotowania niniejszego materiału brak pełnych, oficjalnych szczegółów wdrożeniowych (np. ostatecznego brzmienia aktów wykonawczych, precyzyjnych list świadczeń, ograniczeń lub okresów przejściowych). Dlatego rekomendacje dla managerów koncentrują się na przygotowaniu organizacyjnym i ryzykach, przy zachowaniu ostrożności co do zakresu i terminów.
#### Pielęgniarki – rozszerzanie uprawnień w ordynacji, zleceniach i zaświadczeniach
W ostatnich latach pielęgniarki w Polsce stopniowo zyskiwały szersze kompetencje (m.in. w zakresie ordynacji wybranych leków i wyrobów medycznych po odbyciu odpowiednich szkoleń). Obecna fala zmian – według doniesień medialnych – dotyczy dalszego poszerzania autonomii, w tym potencjalnego:
– rozszerzenia katalogu świadczeń, które pielęgniarka może zlecić (np. wybrane badania diagnostyczne w ramach określonych procedur),
– doprecyzowania uprawnień w ordynacji kontynuacyjnej (recepty w przewlekłych terapiach zgodnych z kompetencjami),
– możliwości wystawiania określonych zaświadczeń i dokumentów medycznych w zdefiniowanych stanach klinicznych.
Konkretny zakres będzie zależał od finalnej treści przepisów i ewentualnych programów szkoleniowych. Dla placówek oznacza to konieczność aktualizacji ról, ścieżek pacjenta i oprogramowania tak, aby decyzje pielęgniarek były właściwie rejestrowane, autoryzowane i rozliczane.
#### Fizjoterapeuci – nowe uprawnienia diagnostyczne i decyzyjne w rehabilitacji
Również fizjoterapeuci zyskują w Polsce silniejszą pozycję zawodową (potwierdzoną od lat własnym samorządem i ramami kompetencji). Zmiany, o których informują media, mogą dotyczyć m.in.:
– szerszego prawa do kierowania pacjentów na określone badania wspierające diagnostykę funkcjonalną (np. wybrane testy obrazowe lub laboratoryjne w ściśle zdefiniowanych wskazaniach),
– możliwości zlecania kontynuacji świadczeń rehabilitacyjnych w standardowych przypadkach,
– wydawania określonych zaświadczeń funkcjonalnych, przydatnych np. w orzecznictwie lub programach powrotu do pracy.
Z uwagi na brak pełnych danych publicznych co do ostatecznego katalogu uprawnień, zalecane jest przygotowanie scenariuszy operacyjnych oraz weryfikacja, które czynności będą dopuszczalne bezpośrednio po wejściu przepisów w życie, a które wymagają dodatkowych kursów lub certyfikacji.
#### Nowe uprawnienia a ścieżka pacjenta i organizacja pracy
Poszerzanie kompetencji niel lekarskich wpływa na cały proces opieki:
– Triaging i pierwsza wizyta: więcej spraw może zostać zaopiekowanych na poziomie pielęgniarskim lub fizjoterapeutycznym, co zmniejsza obciążenie lekarzy w przypadkach standardowych.
– Diagnostyka: część zleceń badań może powstawać już na etapie konsultacji niel lekarskiej, skracając czas do rozpoznania i terapii.
– Kontynuacja leczenia: ordynacja kontynuacyjna i kontrola efektów terapii mogą być realizowane w ścieżkach, które nie wymagają każdorazowej konsultacji lekarskiej.
– Bezpieczeństwo kliniczne: kluczowe jest jasne określenie granic kompetencji i czytelny mechanizm eskalacji do lekarza w przypadku „objawów czerwonej flagi”.
Konsekwencją dla managera jest konieczność przewartościowania grafiku pracy (więcej slotów pielęgniarskich i fizjoterapeutycznych), dostosowanie wskaźników jakości (KPI) oraz udrożnienie kanałów konsultacji międzyprofesjonalnych.
#### IT i rozliczenia: e-skierowanie, e-recepta, e-dokumenty, PUE ZUS – przygotowanie systemowe
Poszerzenie uprawnień pociąga za sobą wymogi techniczne i rozliczeniowe:
– Elektroniczna dokumentacja medyczna (EDM): należy przygotować szablony wizyt pielęgniarskich i fizjoterapeutycznych, słowniki uprawnień oraz mechanizmy podpisów kwalifikowanych lub alternatywnych (np. podpis zaufany) dla nowych typów zleceń i dokumentów.
– e-Skierowanie i e-Recepta: zakres dostępny dla danej grupy zawodowej musi być poprawnie odwzorowany w systemie gabinetowym i platformie P1 (wraz z kontrolą uprawnień i audytem).
– Rozliczenia z NFZ: konieczne będzie odzwierciedlenie nowych świadczeń lub modyfikacji katalogów w słowniku produktów rozliczeniowych (limity, kody, grupy świadczeń, sprawozdawczość).
– Integracja z PUE ZUS i innymi rejestrami: jeśli w przepisach pojawią się nowe typy zaświadczeń, systemy muszą je obsłużyć. W tym obszarze szczególnie ważna jest bieżąca komunikacja z dostawcą oprogramowania.
Na etapie wstępnym należy zlecić audyt zgodności IT, aby uniknąć błędów formalnych, które mogłyby skutkować zwrotami, korektami lub sankcjami.
#### Ryzyka, odpowiedzialność zawodowa i ubezpieczenia OC
Rozszerzenie uprawnień zwiększa zakres odpowiedzialności zawodowej:
– Zakres kompetencji: regulaminy wewnętrzne powinny jasno definiować, które czynności wolno wykonywać, w jakich warunkach i po jakich szkoleniach.
– Odpowiedzialność cywilna i zawodowa: warto zweryfikować sumy gwarancyjne polis OC dla pielęgniarek i fizjoterapeutów oraz zapisy dotyczące nowych czynności.
– Przeglądy merytoryczne (peer review): wprowadzenie regularnych przeglądów dokumentacji i decyzji (np. zleceń badań, ordynacji kontynuacyjnej) wzmacnia bezpieczeństwo.
– Zgoda pacjenta i informacja: formularze zgody oraz klauzule informacyjne RODO powinny uwzględniać nowe role i czynności.
Z punktu widzenia compliance ważne jest też monitorowanie komunikatów samorządów zawodowych (Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, Krajowa Izba Fizjoterapeutów) oraz resortu zdrowia – to one będą doprecyzowywać standardy.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Krótszy czas do świadczenia: przeniesienie standardowych zadań do pielęgniarek i fizjoterapeutów skraca ścieżkę pacjenta, co może podnieść NPS oraz minimalizować rezygnacje z wizyt.
– Lepsze wykorzystanie lekarzy: lekarze mogą koncentrować się na przypadkach złożonych, zabiegach i kwalifikacjach – to zwiększa efektywność kliniczną i ekonomiczną.
– Przewaga konkurencyjna: szybkie wdrożenie nowych ról i procesów wyróżnia placówkę na lokalnym rynku dostępnością i koordynacją opieki.
– Stabilność kadrowa: rozwój kompetencji niel lekarskich to czynnik retencyjny, wspierający motywację i ścieżki kariery.
– Optymalizacja finansowa: przy odpowiednich taryfach i miksie świadczeń można zwiększyć rentowność, ograniczając „wąskie gardła” i koszty alternatywne.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Zweryfikuj źródła: wyznacz osobę odpowiedzialną za śledzenie aktów prawnych i komunikatów MZ, NFZ, NIPiP i KIF; przygotuj notatki dla zarządu co 1–2 tygodnie.
– Mapuj procesy: zaktualizuj diagram ścieżki pacjenta (od rejestracji po kontrolę), identyfikując punkty, które mogą przejąć pielęgniarki lub fizjoterapeuci.
– Ustal granice kompetencji: stwórz matrycę uprawnień (kto, co, kiedy, na jakich zasadach) wraz z procedurą eskalacji do lekarza.
– Zaktualizuj regulaminy: wprowadź zmiany do regulaminu organizacyjnego, zakresów obowiązków oraz procedur klinicznych (SOP).
– Zaplanuj szkolenia: opracuj program szkoleń merytorycznych i z bezpieczeństwa pacjenta; uwzględnij wymagane kursy certyfikowane, jeżeli staną się warunkiem wykonywania nowych czynności.
– Przegląd IT: skontaktuj się z dostawcą oprogramowania EDM w sprawie obsługi nowych uprawnień (szablony, uprawnienia, audyt, e-skierowania/e-recepty).
– Testy integracyjne: przeprowadź testy na środowisku szkoleniowym (workflow, podpisy, słowniki, raportowanie do P1 i NFZ).
– Ustal politykę podpisu i archiwizacji: kto i czym podpisuje dokumenty; jak są archiwizowane i wersjonowane w EDM.
– OC i compliance: porozmawiaj z brokerem ubezpieczeniowym o podwyższeniu sum i rozszerzeniu zakresu polis OC; wdroż peer review decyzji.
– KPI i kontroling: zdefiniuj wskaźniki (czas do wizyty, czas do badania, odsetek spraw rozwiązanych bez konsultacji lekarskiej, satysfakcja pacjenta) oraz cykl przeglądów.
– Komunikacja dla rejestracji: przygotuj skrypty dla call center i recepcji, aby właściwie kierować pacjentów do pielęgniarki/fizjoterapeuty.
– Informacja dla pacjentów: zaktualizuj stronę www, cennik (jeśli dotyczy), materiały informacyjne i zgody, wyjaśniając nowe role.
– Harmonogram wdrożenia: przygotuj plan na 60–90 dni z kamieniami milowymi; uwzględnij pilotaż w jednej poradni i stopniowe skalowanie.
– Audyt po 3 miesiącach: oceń efekty, błędy i satysfakcję; wprowadź korekty procedur i szkoleń.
#### Wpływ na kontrakty i finansowanie – czego pilnować
– Katalog świadczeń i taryfy: monitoruj zmiany w produktach rozliczeniowych NFZ i warunkach umów (np. czy świadczenia zlecone przez pielęgniarkę/fizjoterapeutę są rozliczalne na równi).
– Limity i sprawozdawczość: dopilnuj, aby nowe świadczenia były prawidłowo oznaczane, a dane sprawozdawcze spełniały wymogi (unikniesz korekt i zwrotów).
– Modele prywatne: jeśli działasz komercyjnie, zdefiniuj jasny cennik i pakiety (np. wstępny przegląd pielęgniarski, konsultacja fizjoterapeutyczna + plan terapii).
#### Komunikacja i kultura pracy międzyprofesjonalnej
Rozszerzanie uprawnień działa najlepiej w kulturze opartej na zaufaniu i jasnej komunikacji:
– regularne odprawy między lekarzami, pielęgniarkami i fizjoterapeutami,
– szybkie kanały konsultacji (np. komunikator wewnętrzny z zasadami dokumentowania decyzji),
– wspólne standardy kliniczne (np. red flags, przeciwwskazania, wskazania do badań),
– wspólne cele jakości (zamiast silosów).
#### Podsumowanie
Zmiany regulacyjne poszerzające kompetencje pielęgniarek i fizjoterapeutów to szansa na poprawę dostępności i jakości opieki, ale jednocześnie wyzwanie organizacyjne. W momencie braku pełnych danych wykonawczych najważniejsze jest przygotowanie procesów, ról i systemów, aby po wejściu przepisów w życie móc bezpiecznie i efektywnie wdrożyć nowe rozwiązania. Managerowie, którzy już dziś zaplanują szkolenia, aktualizację EDM, regulaminów i ścieżek pacjenta, szybciej zmaterializują korzyści – dla pacjentów, zespołów i finansów placówki.
Źródło: Rynek Zdrowia – „Już nie tylko lekarz. Pielęgniarki i fizjoterapeuci z nowymi uprawnieniami” (dostęp publiczny, bez pełnych danych wykonawczych na moment przygotowania materiału): https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Juz-nie-tylko-lekarz-Pielegniarki-i-fizjoterapeuci-z-nowymi-uprawnieniami,279710,1.html