Koniec darmowej opieki zdrowotnej. Od kiedy i dla kogo nowe przepisy dla Ukraińców? Na horyzoncie są zmiany, które mają wygasić bezwarunkowe finansowanie świadczeń dla obywateli Ukrainy i przełączyć ich na standardowe zasady ubezpieczenia zdrowotnego w NFZ.
#### Koniec darmowej opieki zdrowotnej – tło zmian prawnych
Według doniesień branżowych i zapowiedzi rządowych stare, szerokie uprawnienia do bezskładkowego korzystania z publicznej opieki zdrowotnej przez osoby z Ukrainy mają zostać ograniczone lub zakończone. Dotychczasowa konstrukcja polegała na tym, że duża grupa uchodźców z PESEL UKR mogła korzystać ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych bez posiadania klasycznego tytułu do ubezpieczenia (np. umowy o pracę czy zgłoszenia w ZUS). Nowe podejście zakłada stopniowe włączenie tej populacji w powszechny system ubezpieczeniowy – na zasadach analogicznych jak dla innych cudzoziemców legalnie przebywających i pracujących w Polsce.
Co istotne, szczegóły katalogu uprawnień i wyłączeń wciąż są doprecyzowywane. Artykuł źródłowy zapowiada zmianę paradygmatu, natomiast na moment przygotowania tego opracowania brakuje pełnych, ostatecznych brzmień przepisów w Dzienniku Ustaw i oficjalnych wytycznych rozliczeniowych NFZ. Menedżerowie placówek powinni przygotować się na okres przejściowy oraz konieczność szybkich aktualizacji procedur, gdy tylko zostaną opublikowane akty wykonawcze.
#### Od kiedy wejdą w życie nowe przepisy dla Ukraińców?
W przestrzeni publicznej padają różne daty wejścia w życie i harmonogramu wygaszania dotychczasowych uprawnień, ale obowiązująca będzie dopiero data ogłoszona w Dzienniku Ustaw wraz z ewentualnym vacatio legis oraz komunikaty Narodowego Funduszu Zdrowia. Należy założyć, że:
– przepisy mogą wejść w życie etapowo (z okresem przejściowym),
– poszczególne grupy (np. dzieci, kobiety w ciąży, osoby wymagające pilnej opieki) mogą mieć odmienny horyzont czasowy,
– wytyczne OW NFZ do rozliczeń mogą pojawić się nieco później niż sama ustawa (konieczność zharmonizowania systemów sprawozdawczych).
Ponieważ brak jest pełnych danych o ostatecznych terminach, konieczny jest bieżący monitoring komunikatów NFZ i Ministerstwa Zdrowia oraz śledzenie publikacji Rynek Zdrowia i oficjalnych stron rządowych.
#### Dla kogo zmienią się zasady i jakie mogą być wyjątki?
Zasadniczo zmiana dotyczy osób z Ukrainy, które dotychczas korzystały z publicznej opieki zdrowotnej bez opłacania składek i bez klasycznego tytułu do ubezpieczenia. Po wejściu zmian w życie:
– osoby z legalnym tytułem do ubezpieczenia (np. umowa o pracę, umowa zlecenia ze składkami zdrowotnymi, działalność gospodarcza, status bezrobotnego z ubezpieczeniem, członkowie rodzin zgłoszeni do ubezpieczenia) nadal będą uprawnione na zasadach ogólnych;
– osoby bez tytułu do ubezpieczenia mogą stracić prawo do nielimitowanego korzystania z finansowanych świadczeń i będą musiały rozważyć dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne lub prywatną polisę.
Z doniesień medialnych wynika, że rozważane są wyjątki (np. w obszarze opieki nad dziećmi, kobietami w ciąży, osobami z niepełnosprawnościami lub w stanach nagłych). Katalog może się jednak zmienić na etapie legislacyjnym – dopóki brak jest opublikowanych przepisów, należy komunikować pacjentom i personelowi możliwe, ale niepewne scenariusze.
#### Zakres świadczeń i finansowanie: co pozostanie, a co się zmieni?
– Świadczenia w stanach nagłych: placówki mają ustawowy obowiązek udzielić pomocy w stanach zagrożenia życia lub zdrowia. Zmianie może ulec sposób i źródło finansowania w przypadku pacjentów nieubezpieczonych – warto poczekać na jasne wytyczne NFZ dotyczące rozliczeń świadczeń ratujących życie udzielonych osobom bez uprawnień.
– Świadczenia planowe: prawdopodobne jest przejście na finansowanie wyłącznie dla osób z ważnym uprawnieniem (ubezpieczenie w NFZ, tytuł do ubezpieczenia, ewentualne wyjątki ustawowe). Brak uprawnienia może oznaczać konieczność rozliczenia komercyjnego (zgodnie z cennikiem placówki).
– Leki, refundacja i programy lekowe: jeśli uprawnienia zostaną ograniczone, dostęp do refundacji będzie powiązany z ubezpieczeniem. Szczegóły wymagają odrębnych wytycznych.
Ponownie: brak pełnych danych – szczegóły zakresu świadczeń w nowych przepisach należy zweryfikować w oficjalnych dokumentach, gdy się ukażą.
#### Weryfikacja uprawnień w praktyce: PESEL UKR, EWUŚ, ubezpieczenie
Po zmianie przepisów sama obecność numeru PESEL UKR może nie wystarczyć do potwierdzenia uprawnienia do finansowanych świadczeń. Rekomendowane działania operacyjne:
– Weryfikacja w EWUŚ: standardowe sprawdzenie statusu ubezpieczenia i uprawnień pacjenta w dniu udzielenia świadczenia.
– Gromadzenie oświadczeń: w razie rozbieżności w EWUŚ – oświadczenie pacjenta o uprawnieniu wraz z dokumentami potwierdzającymi (np. zatrudnienie, zgłoszenie do ubezpieczenia).
– Aktualizacja pól w rejestracji: odpowiednie oznaczenia statusu pacjenta w systemie HIS/PME, zgodne z przyszłymi komunikatami OW NFZ.
– Informacja o alternatywach: pacjentom bez uprawnień należy przedstawiać opcje (dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, polisa prywatna, komercyjne świadczenia).
#### Konsekwencje dla rozliczeń z NFZ i ryzyko finansowe
Zmiana reżimu prawnego może skutkować:
– koniecznością wprowadzenia korekt do świadczeń z okresu przejściowego, jeśli dokumentacja uprawnień będzie niekompletna,
– zwiększonym ryzykiem nienależnej refundacji – i późniejszych zwrotów po kontroli NFZ,
– różnicami w wytycznych pomiędzy oddziałami wojewódzkimi NFZ w pierwszych tygodniach po zmianie,
– potrzebą dostosowania umów z NFZ (załączniki, zakres sprawozdawczości, opisy świadczeń, kody uprawnień).
Aby ograniczyć ryzyko, kluczowe jest wdrożenie ścisłej, codziennej weryfikacji uprawnień i jasnych ścieżek postępowania dla personelu rejestracji i księgowości.
#### Komunikacja z pacjentami z Ukrainy: informacja i zgody
Przygotuj zrozumiałe komunikaty w języku ukraińskim i polskim:
– o potencjalnej zmianie uprawnień i konieczności posiadania tytułu do ubezpieczenia,
– o różnicy między świadczeniami planowymi a pomocą w stanach nagłych,
– o możliwych kosztach komercyjnych i sposobie ich kalkulacji,
– o sposobach uzyskania ubezpieczenia (np. przez pracę, zgłoszenie członka rodziny, dobrowolne ubezpieczenie).
Dobrze jest mieć gotowe wzory oświadczeń, zgód i cenników w wersji dwujęzycznej oraz przeszkolony personel do pracy z tłumaczem telefonicznym lub asystą językową.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Płynność finansowa: błędne rozliczenie uprawnień może skutkować niewypłacalnością części faktur, korektami i zwrotami.
– Ryzyko reputacyjne: spory o odpłatność świadczeń uderzają w zaufanie pacjentów i samorządów.
– Obciążenie organizacyjne: nowe obowiązki weryfikacyjne i dokumentacyjne, konieczność aktualizacji oprogramowania i szkoleń.
– Bezpieczeństwo prawne: niejednoznaczność przepisów w okresie przejściowym wymaga procedur ochronnych i stałego monitoringu wytycznych.
– Planowanie mocy: zmiana struktury popytu (mniej świadczeń finansowanych publicznie dla nieubezpieczonych) może wymagać modyfikacji harmonogramów, kolejek i oferty komercyjnej.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Monitoruj prawo i wytyczne:
– Wyznacz osobę odpowiedzialną za codzienny monitoring komunikatów MZ i NFZ (w tym OW NFZ).
– Śledź publikacje branżowe, m.in. Rynek Zdrowia (źródło informacji o zmianach).
– Zmapuj populację pacjentów:
– Wyciągnij z HIS/PME listę pacjentów z PESEL UKR lub innymi oznaczeniami statusu.
– Oceń udział tych świadczeń w przychodach i kosztach placówki.
– Uporządkuj proces rejestracji i weryfikacji:
– Zaktualizuj instrukcje rejestracji: obowiązek EWUŚ w dniu świadczenia, zbieranie oświadczeń i dokumentów.
– Dodaj pole „tytuł do ubezpieczenia” oraz datę ważności w kartotece.
– Przygotuj dwujęzyczne wzory oświadczeń, klauzul i zgód.
– Zabezpiecz rozliczenia:
– Uzgodnij z księgowością i działem rozliczeń scenariusze dla pacjentów bez uprawnień (np. przedpłata, zaliczka, płatność z góry).
– Przeanalizuj i zaktualizuj cennik świadczeń komercyjnych oraz zasady rabatowania.
– Ustal procedurę korekt świadczeń w okresie przejściowym.
– Przeszkol personel:
– Krótkie szkolenia dla rejestracji, lekarzy POZ/AOS i izby przyjęć: co sprawdzać, jakie dokumenty, jak komunikować decyzje.
– Scenariusze rozmów z pacjentami (PL/UA) i procedura eskalacji do koordynatora.
– Przygotuj komunikację dla pacjentów:
– Strona www i ulotki (PL/UA) o nowych zasadach, kosztach, możliwościach ubezpieczenia.
– Informacja o tym, że stany nagłe są zaopiekowane – z wyjaśnieniem różnic w finansowaniu.
– Współpracuj z partnerami:
– Skontaktuj lokalny OW NFZ w sprawie interpretacji i praktyki rozliczeń.
– Współdziałaj z urzędem pracy, organizacjami pomocowymi lub konsulatami w zakresie informacji o ubezpieczeniu.
– Przygotuj narzędzia IT:
– Sprawdź z dostawcą HIS/PME możliwość dodania nowych znaczników uprawnień i alertów.
– Przetestuj eksporty do sprawozdawczości NFZ pod kątem nowych wymogów.
– Zadbaj o compliance:
– Zweryfikuj zgodność wzorów dokumentów z RODO i przepisami o prawach pacjenta.
– Wdróż mechanizm audytu wewnętrznego (losowe próbki świadczeń i kontrola uprawnień).
#### Najczęstsze pytania menedżerów (FAQ)
– Czy w stanach nagłych musimy przyjąć pacjenta bez uprawnień?
– Tak, obowiązek udzielenia pomocy w stanie nagłym pozostaje. Zmienić się może źródło finansowania i sposób rozliczenia – czekamy na wytyczne NFZ.
– Czy PESEL UKR nadal będzie wystarczającą podstawą do rozliczenia świadczeń?
– Niewykluczone, że nie. Prawdopodobny jest powrót do standardu: tytuł do ubezpieczenia + pozytywny status w EWUŚ lub ważny wyjątek ustawowy.
– Czy będą grupy chronione?
– Z przekazów medialnych wynika, że rozważane są wyjątki (np. dzieci, ciąża, osoby w szczególnej potrzebie). Ostateczny katalog będzie znany po publikacji przepisów.
– Jak rozmawiać o odpłatności z pacjentem?
– Transparentnie: wyjaśnić zasady, różnice między świadczeniami planowymi a nagłymi, przedstawić cennik i ewentualne alternatywy ubezpieczeniowe.
#### Źródło i stan na dziś
Niniejsze opracowanie powstało na podstawie doniesień branżowych, w szczególności: Rynek Zdrowia, „Koniec darmowej opieki zdrowotnej. Stare przepisy odchodzą w niepamięć” (link w danych wejściowych). Na moment przygotowania tekstu brak pełnych, ostatecznych przepisów i wytycznych operacyjnych. Zalecamy traktować powyższe rekomendacje jako plan przygotowań i niezwłocznie zweryfikować szczegóły po publikacji ustawy oraz komunikatów NFZ.
Podsumowanie dla menedżerów: przygotuj placówkę na przejście od wyjątkowego reżimu do standardowych zasad ubezpieczeniowych – wzmocnij weryfikację uprawnień, komunikację z pacjentami i kontrolę rozliczeń. To ograniczy ryzyko finansowe i zapewni ciągłość opieki w okresie zmian.