Nowe przepisy zmniejszają liczbę doświadczonych lekarzy w PRM? Są takie obawy w środowisku. Dla zarządzających oznacza to konieczność przeglądu modeli obsad, procedur klinicznych i ryzyk operacyjnych.
#### Kontekst: nowe przepisy w PRM i obawy środowiska
W środowisku ratownictwa medycznego i szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR) rośnie niepewność, czy zmiany prawne dotyczące kwalifikacji, roli i dyspozycyjności lekarzy systemu nie przełożą się na ubytek najbardziej doświadczonych kadr. Z doniesień branżowych wynika, że część regulacji wzmacnia rolę ratowników medycznych i pielęgniarek systemu w zespołach podstawowych, a jednocześnie zmienia wymagania wobec lekarzy pełniących dyżury w zespołach specjalistycznych oraz w SOR. W praktyce może to prowadzić do przesunięć kadrowych lub rezygnacji z dyżurów przez tych lekarzy, którzy nie spełniają nowych kryteriów lub oceniają, że obciążenie i ryzyko prawne rośnie szybciej niż wynagrodzenie.
Ponieważ informacje publiczne na ten temat są fragmentaryczne i rozproszone, a pełne dane krajowe nie zostały upublicznione, poniższa analiza opiera się na oficjalnych komunikatach, interpretacjach ekspertów oraz głosach środowiska. Oznacza to, że skala zjawiska może się różnić w poszczególnych województwach.
#### Nowe przepisy a doświadczeni lekarze w PRM: możliwe mechanizmy odpływu
– Zaostrzenie wymogów kwalifikacyjnych dla lekarzy systemu PRM: jeżeli obowiązuje obowiązek posiadania określonej specjalizacji (np. medycyna ratunkowa) lub węższych uprawnień/certyfikacji, część lekarzy z wieloletnim doświadczeniem, ale inną ścieżką zawodową, może wypaść z grafiku dyżurowego lub przejść do innych obszarów klinicznych.
– Redukcja lub przekształcanie zespołów specjalistycznych (z lekarzem) na zespoły podstawowe (bez lekarza): w skali regionów to może ograniczać zapotrzebowanie na dyżury lekarskie w ZRM i skutkować rozluźnieniem więzi lekarzy z systemem przedszpitalnym.
– Zmiany w odpowiedzialności i ryzyku prawnym: rozszerzenie katalogu czynności wykonywanych w trybie przedszpitalnym oraz ograniczenie liczby lekarzy w zespołach może zwiększać presję decyzyjną na pojedynczych dyżurujących lekarzy (np. konsultantów), co niektórych skłoni do rezygnacji.
– Warunki finansowe i organizacyjne: jeśli nie towarzyszy im adekwatna wycena dyżurów, mechanizmy stabilizacji grafiku i wsparcie (np. telekonsultacje, szybkie ścieżki diagnostyczne), doświadczeni lekarze mogą przenosić aktywność do SOR lub oddziałów, gdzie przewidywalność pracy jest większa.
#### Skutki dla organizacji: obsady zespołów ratownictwa medycznego i SOR
– Obsady ZRM: większy udział zespołów bez lekarza wymaga doszlifowania protokołów dla stanów nagłych o wysokiej złożoności (np. ciężka trauma, nagłe stany kardiologiczne u pacjentów wielochorobowych), a także jasnych ścieżek eskalacji do konsultanta lekarskiego.
– SOR i izby przyjęć: potencjalny spadek liczby lekarzy w przedszpitalu może zwiększać liczbę pacjentów wwożonych w stanie nieustabilizowanym, co podbija obciążenie SOR, wymaga więcej łóżek reanimacyjnych i szybszej dostępności diagnostyki obrazowej.
– Dyspozytornie i logistyka: konieczna może być rewizja algorytmów dysponowania, aby zespół z lekarzem (jeżeli dostępny) był kierowany do przypadków, w których obecność lekarza rzeczywiście zmienia rokowanie, a w pozostałych sytuacjach wykorzystywane były protokoły paramedyczne i telekonsultacje.
– Współpraca szpital–PRM: silniejsze powiązanie protokołów przedszpitalnych z szpitalnymi ścieżkami ostrodyżurowymi (np. bezpośredni transport na salę hemodynamiki, salę hybrydową czy blok operacyjny) ogranicza czas bez lekarza na miejscu zdarzenia.
#### Jakość i bezpieczeństwo: gdzie mogą pojawić się ryzyka
– Zaawansowane procedury w przedszpitalu: intubacja dotchawicza, sedacja, resuscytacja zaawansowana, farmakoterapia w niestandardowych sytuacjach – to obszary, gdzie doświadczenie kliniczne lekarza bywa kluczowe. Ograniczenie dostępności takiej kompetencji w terenie trzeba skompensować szkoleniami, symulacjami wysokiej wierności i jasnymi wytycznymi.
– Decyzje o niekwalifikowaniu do transportu do najbliższego SOR (kierowanie do ośrodków referencyjnych): wymagają dobra klinicznego i znajomości lokalnej sieci świadczeń. Mniej doświadczone składy mogą częściej wybierać bezpieczne, lecz mniej efektywne kosztowo opcje.
– Ryzyko prawne: brak jednoznacznych, wdrożonych procedur, aktualnych upoważnień do wykonywania określonych czynności przez ratowników/pielęgniarki i dokumentacji telekonsultacji zwiększa ekspozycję organizacji.
#### Alternatywy i kompensacje: rola ratowników medycznych, pielęgniarek i telekonsultacji
– Rozszerzone kompetencje ratowników medycznych i pielęgniarek systemu: dobrze zaprojektowane algorytmy (checklisty, decyzje drzewa klinicznego) i regularne szkolenia symulacyjne potrafią znacząco zniwelować brak lekarza w zespole podstawowym.
– Telemedycyna: 24/7 telekonsultacje lekarskie z możliwością przeglądu EKG, transmisji obrazu z miejsca zdarzenia, e-recepty na leki ratujące życie czy zdalnej kwalifikacji do bypassu SOR podnoszą bezpieczeństwo decyzji.
– Konsolidacja i centralizacja dyżurów lekarskich: zamiast rozproszonych dyżurów „na telefon”, centra konsultacyjne z obsadą doświadczonych lekarzy medycyny ratunkowej dla kilku powiatów mogą poprawić dostępność tej kompetencji, nawet przy mniejszej liczbie osób.
#### Finanse, kontrakty i compliance: co może się zmienić
– Budżety i wyceny: przy przejściu z zespołów S na P zmienia się koszt jednostkowy interwencji, ale równocześnie rośnie potrzeba inwestycji w szkolenia, telemedycynę i sprzęt. Brak pełnych danych budżetowych na poziomie krajowym utrudnia dziś precyzyjne modelowanie.
– Umowy i odpowiedzialność: aktualizacja zakresów obowiązków, upoważnień, przywilejów i polis OC dla personelu przedszpitalnego staje się pilna, zwłaszcza gdy rośnie rola decyzji podejmowanych przez nie-lekarzy.
– Nadzór i audyt: wymaga cyklicznego przeglądu dokumentacji medycznej, zapisów telekonsultacji, wskaźników jakości i incydentów niepożądanych, aby wykazać zgodność z przepisami i standardami opieki.
#### Wskaźniki do monitorowania przez managerów
– Częstość i udział interwencji wymagających zaawansowanych procedur przedszpitalnych.
– Odsetek przypadków z telekonsultacją lekarską oraz czas do uzyskania konsultacji.
– Czas dotarcia ZRM i czas do decyzji terapeutycznej.
– Liczba przekazań pacjenta do SOR z niestabilnością hemodynamiczną mimo opieki przedszpitalnej.
– Liczba incydentów niepożądanych i reklamacji związanych z opieką przedszpitalną.
– Retencja i rotacja lekarzy systemu oraz kluczowych ratowników/pielęgniarek.
– Udział zespołów z lekarzem w całości interwencji i ich dystrybucja przypadków (triage na poziomie dyspozytorni).
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Ciągłość opieki i wizerunek: sposób, w jaki pacjent jest zaopatrzony w przedszpitalu, decyduje o pierwszym wrażeniu i nierzadko o wyniku leczenia w szpitalu. Odpływ doświadczonych lekarzy bez kompensacji procesowej uderzy w jakość i reputację.
– Ryzyko operacyjne: niedopasowanie obsad do profilu zdarzeń w regionie zwiększa ryzyko zdarzeń niepożądanych oraz roszczeń.
– Obciążenie SOR: niedostatki w przedszpitalu przenoszą się na dłuższe czasy oczekiwania i „korek” w SOR, co wpływa na wyniki kontraktowe i satysfakcję pacjentów.
– HR i koszty: utrata doświadczonych lekarzy to także utrata mentorów. Odtworzenie kompetencji z wykorzystaniem szkoleń i nadzoru klinicznego wymaga czasu i środków.
– Compliance: przepisy ewoluują. Brak aktualizacji uprawnień i procedur naraża placówkę na sankcje administracyjne i ryzyko prawne.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Przegląd kadr i grafiku
– Zaktualizuj wykaz lekarzy systemu, ratowników i pielęgniarek wraz z kwalifikacjami wymaganymi przez nowe przepisy.
– Zidentyfikuj luki w obsadach dyżurowych i obszary wysokiego ryzyka klinicznego.
– Aktualizacja procedur klinicznych
– Zrewiduj protokoły przedszpitalne dla stanów wysokiego ryzyka (RKO zaawansowana, ACS, udar, politrauma, astma/POChP, stany nagłe pediatryczne).
– Wdróż algorytmy eskalacji i check-listy dostosowane do zespołów bez lekarza.
– Telekonsultacje i wsparcie decyzyjne
– Zapewnij 24/7 dostęp do lekarza konsultanta (medycyna ratunkowa/ anestezjologia/kardiologia) z możliwością transmisji EKG/USG POCUS/obrazu wideo.
– Uporządkuj zasady dokumentowania i archiwizacji telekonsultacji.
– Szkolenia i symulacje
– Zaplanuj cykl szkoleń symulacyjnych wysokiej wierności dla ZRM i SOR, z naciskiem na procedury wcześniej realizowane przez zespoły z lekarzem.
– Wprowadź superwizje i debriefingi po zdarzeniach trudnych.
– Nadzór jakości i bezpieczeństwa
– Ustal kwartalne audyty dokumentacji przedszpitalnej, w tym zgodności z protokołami.
– Monitoruj kluczowe KPI (czasy odpowiedzi, odsetek telekonsultacji, zdarzenia niepożądane).
– HR i retencja
– Opracuj pakiet retencyjny dla doświadczonych lekarzy (elastyczne grafiki, rola konsultacyjna, udział w szkoleniach, dodatki za dyspozycyjność).
– Zdefiniuj ścieżki rozwoju dla ratowników i pielęgniarek (kursy, certyfikacje, rozszerzenie kompetencji).
– Współpraca systemowa
– Uzgodnij z dyspozytornią reguły kierowania zespołów z lekarzem do przypadków wysokiego wpływu na rokowanie.
– Uaktualnij porozumienia z ośrodkami referencyjnymi (kardiologia interwencyjna, udar, trauma) w zakresie bypassu SOR.
– Compliance i ubezpieczenia
– Zaktualizuj upoważnienia do wykonywania procedur, zakresy obowiązków oraz polisy OC personelu.
– Sprawdź zgodność z najnowszymi rozporządzeniami dot. PRM i kwalifikacji.
– Komunikacja
– Przygotuj komunikaty dla personelu i interesariuszy o zmianach organizacyjnych i ścieżkach eskalacji.
– Zaplanuj przeglądy zmian z udziałem zespołów liniowych co najmniej raz na kwartał.
#### Perspektywa kliniczna i organizacyjna: jak minimalizować luki
Doświadczenie lekarzy systemu PRM jest szczególnie wartościowe w rzadkich, złożonych zdarzeniach. Jeżeli nowelizacje redukują ich dostępność w przedszpitalu, warto świadomie „usystemowić” kompetencje poprzez:
– standaryzację decyzji (drzewa decyzyjne, scoringi ryzyka),
– wsparcie narzędziowe (POCUS w ZRM, kapnografia, pompy infuzyjne),
– kulturę ciągłego uczenia się (M&M, debriefing),
– centralny dostęp do konsultanta, który podejmuje ciężar decyzyjny w przypadkach granicznych.
Dzięki temu różnica między zespołem z lekarzem a zespołem bez lekarza staje się mniejsza w wymiernych parametrach jakości.
#### Podsumowanie i rekomendacje strategiczne
– Jeżeli przepisy faktycznie zmniejszają obecność doświadczonych lekarzy w PRM, placówki muszą przejść z myślenia „osobocentrycznego” na „procesocentryczne”: mniej polegania na indywidualnym mistrzostwie, więcej na protokołach, telekonsultacjach i treningu zespołowym.
– Konieczne jest równoległe wzmocnienie SOR (łóżka, diagnostyka, personel) oraz lepsza integracja z dyspozytornią i ośrodkami referencyjnymi.
– Inwestycje w szkolenia, telemedycynę i QA są tańsze niż koszty zdarzeń niepożądanych i rotacji kadr.
– Zachowanie rdzenia doświadczonych lekarzy w roli konsultantów/mentorów może przynieść większą wartość niż utrzymywanie ich w rozproszonych dyżurach.
#### Źródła i stan wiedzy
Podstawą do niniejszego omówienia jest m.in. materiał branżowy: Rynek Zdrowia – „Nowe przepisy zmniejszają liczbę doświadczonych lekarzy w PRM? Są takie obawy w środowisku” (https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Nowe-przepisy-zmniejszaja-liczbe-doswiadczonych-lekarzy-w-PRM-Sa-takie-obawy-w-srodowisku,279041,2.html). W chwili przygotowania artykułu brak pełnych, ustandaryzowanych danych ogólnopolskich co do skali zjawiska – rekomendujemy weryfikację sytuacji w Państwa województwie oraz bieżące śledzenie komunikatów Ministerstwa Zdrowia i wojewodów.