Senat zaproponował poprawki do ustawy o zawodzie psychologa, w tym rozwiązania umożliwiające udzielenie doraźnego wsparcia dziecku w kryzysie bez obecności rodzica. Dla placówek medycznych to istotna zmiana organizacyjna, prawna i jakościowa, wymagająca aktualizacji procedur i szkoleń.
#### Kluczowa zmiana: doraźne wsparcie dziecka w kryzysie bez rodzica
Z informacji upublicznionych przez Senat wynika, że projekt przewiduje możliwość udzielenia przez psychologa krótkotrwałej, interwencyjnej pomocy małoletniemu, który znajduje się w kryzysie, bez konieczności oczekiwania na przybycie lub zgodę rodzica/opiekuna. Celem jest szybkie zabezpieczenie zdrowia i bezpieczeństwa dziecka oraz ograniczenie skutków kryzysu, np. poprzez interwencję kryzysową, psychoedukację, deeskalację, ocenę ryzyka i ustalenie planu bezpieczeństwa.
Zanim ustawa wejdzie w życie, warto pamiętać:
– zakres, definicje i granice „doraźnego wsparcia” będą określone w przepisach – na tym etapie należy unikać interpretowania ich zbyt szeroko,
– procedury informowania opiekuna i dokumentowania działań prawdopodobnie zostaną doprecyzowane aktami wykonawczymi,
– ustawa nie jest jeszcze ostateczna i może ulec zmianom w toku procesu legislacyjnego.
#### Ustawa o zawodzie psychologa – co jeszcze reguluje projekt?
Zgodnie z publicznymi zapowiedziami, regulacja ma porządkować zasady wykonywania zawodu psychologa, w tym:
– tytuł zawodowy i warunki wykonywania zawodu,
– rejestr/ewidencję psychologów i nadzór nad wykonywaniem zawodu,
– standardy etyczne i odpowiedzialność zawodową,
– zakres czynności i uprawnienia psychologa,
– potencjalnie – kwestię kształcenia ustawicznego i uznawania kwalifikacji.
Szczegółowe brzmienie przepisów i terminy wdrożenia nie zostały w momencie przygotowania niniejszego artykułu w pełni upublicznione. Menedżerowie powinni więc śledzić kolejne etapy prac.
#### Zgoda, odpowiedzialność i granice interwencji doraźnej
W polskim systemie ochrony zdrowia przy udzielaniu świadczeń małoletnim co do zasady wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego, z wyjątkami dla sytuacji nagłych, gdy istnieje ryzyko poważnej szkody zdrowotnej w razie zwłoki. Proponowana zmiana wprost dopuszcza szybką pomoc psychologiczną w kryzysie bez obecności rodzica – należy jednak przyjąć kilka bezpiecznych zasad organizacyjnych:
– zakres interwencji: ograniczony do niezbędnego minimum (stabilizacja, ocena ryzyka, plan bezpieczeństwa, wskazanie dalszej ścieżki), bez wchodzenia w długoterminową terapię czy pogłębioną diagnozę bez właściwej zgody;
– zgoda dziecka/zgoda dorozumiana: pozyskanie świadomej zgody/akceptacji adekwatnej do wieku i dojrzałości dziecka; udokumentowanie powodów działania bez zgody rodzica (pilność, ryzyko szkody);
– powiadomienie opiekuna: tak szybko, jak to praktycznie możliwe, o ile nie zagraża to dobru dziecka; wyjątki i tryb powinny być uregulowane w procedurach;
– eskalacja: jeśli ocena ryzyka wskazuje na zagrożenie życia/zdrowia (np. ryzyko samobójcze, przemoc), niezwłoczny kontakt z odpowiednimi służbami (np. SOR, policja, sąd rodzinny/OPS), wg obowiązujących przepisów.
Do czasu publikacji finalnej treści ustawy i aktów wykonawczych zaleca się działanie w oparciu o obecne przepisy i standardy dobrej praktyki, z ostrożnym rozszerzaniem katalogu interwencji.
#### Dokumentacja i RODO podczas doraźnego wsparcia dziecka
Wsparcie psychologiczne generuje przetwarzanie danych szczególnych kategorii (zdrowotnych). Placówki powinny:
– określić podstawę prawną przetwarzania danych w interwencji doraźnej (co do zasady ochrona żywotnych interesów osoby lub udzielanie świadczeń zdrowotnych; szczegóły należy uzgodnić z IOD),
– prowadzić minimalną, lecz wystarczającą dokumentację medyczną/psychologiczną: powód interwencji, ocena ryzyka, czynności, decyzje o eskalacji/powiadomieniu, uzasadnienie działania bez obecności rodzica,
– zabezpieczyć informacje zgodnie z wymogami bezpieczeństwa (dostępność, integralność, poufność) oraz zasadą minimalizacji danych,
– przygotować klauzule informacyjne dostosowane do sytuacji doraźnej i wieku dziecka (tam, gdzie to możliwe i zasadne),
– wdrożyć ścieżki udostępniania dokumentacji opiekunowi z uwzględnieniem wyjątków, gdy mogłoby to narazić dziecko na szkodę, oraz z poszanowaniem tajemnicy zawodowej.
Szczególne znaczenie ma rozróżnienie dokumentacji z interwencji doraźnej od pełnej dokumentacji procesu terapeutycznego – to ułatwia rozliczalność i ocenę zgodności.
#### Organizacja pracy w placówce medycznej: procedury i szkolenia
Aby bezpiecznie realizować doraźne wsparcie dziecka bez rodzica, placówka powinna przygotować:
– procedurę przyjęcia w sytuacji kryzysowej (na miejscu i zdalnie): triage, priorytety, czas reakcji, osoby dyżurujące,
– standard oceny ryzyka (samobójczego, przemocy, ucieczki, uzależnień, samouszkodzeń) z narzędziami przesiewowymi odpowiednimi do wieku,
– algorytm eskalacji i współpracy międzypsychologicznej i psychiatrycznej (kontakt do dyżuru psychiatrycznego/SOR, zasady transportu, opieka nad opiekunem tymczasowym),
– wzory notatek i formularzy „interwencji doraźnej” oraz rejestru interwencji,
– zasady komunikacji z dzieckiem i rodzicem po interwencji (termin, forma, zakres informacji),
– politykę bezpieczeństwa i organizację przestrzeni (pokój interwencyjny, obecność drugiej osoby przy podwyższonym ryzyku, system przywoławczy),
– szkolenia (PFA – Psychological First Aid, deeskalacja, ocena ryzyka samobójczego, praca z traumą, procedury niebieskiej karty),
– superwizję/ wsparcie dla psychologów (prewencja wypalenia, przetwarzanie zdarzeń trudnych),
– plan komunikacji z lokalnymi szkołami, poradniami i OPS/PCPR.
#### Współpraca z psychiatrią, szkołą i pomocą społeczną
Interwencja doraźna rzadko kończy się na jednej wizycie. Placówka powinna mieć:
– listę kontaktów do całodobowych miejsc wsparcia (SOR-y psychiatryczne, izby przyjęć, interwencja kryzysowa),
– uzgodnione ścieżki kierowania na dalszą opiekę (psychiatria dziecięco-młodzieżowa, psychoterapia, poradnie zdrowia psychicznego, terapia uzależnień),
– kanały komunikacji ze szkołami (za zgodą i z poszanowaniem tajemnicy), by zapewnić ciągłość wsparcia,
– mechanizmy współpracy z OPS/MOPS oraz sądem rodzinnym w przypadkach przemocy lub zaniedbania.
#### Ryzyka prawne i reputacyjne – jak je ograniczyć
– Ryzyko przekroczenia zakresu interwencji doraźnej: przeciwdziałaj poprzez jasne definicje i check-listy.
– Ryzyko naruszenia tajemnicy/RODO: ograniczaj zakres danych, stosuj zasady „need-to-know”, aktualizuj rejestr czynności przetwarzania.
– Ryzyko opóźnień i błędów proceduralnych: wyznacz koordynatora interwencji i prowadź rejestr zdarzeń krytycznych.
– Ryzyko sporów z opiekunami: rzetelna dokumentacja, standard komunikacji post factum, konsultacja prawna w przypadkach spornych.
– Ryzyko obciążenia personelu: plan dyżurowy, superwizja, wsparcie psychologów przez zespół.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Bezpieczeństwo pacjentów: szybka interwencja zmniejsza ryzyko eskalacji kryzysu, samouszkodzeń i hospitalizacji.
– Zgodność z prawem: nowe przepisy porządkują uprawnienia psychologów; brak wdrożonych procedur może skutkować naruszeniami.
– Ciągłość opieki: możliwość działania bez zwłoki pozwala spiąć triage, interwencję i dalszą ścieżkę terapeutyczną.
– Wizerunek i zaufanie: profesjonalna reakcja w kryzysie buduje wiarygodność placówki wobec rodzin i partnerów lokalnych.
– Efektywność organizacyjna: jasne algorytmy obniżają koszty chaosu i skracają czas decyzji w sytuacjach wysokiego napięcia.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Przeanalizuj projekt ustawy i stanowisko Senatu; wyznacz osobę odpowiedzialną za monitorowanie procesu legislacyjnego.
– Zaktualizuj lub opracuj procedurę „interwencji doraźnej u małoletniego bez obecności rodzica”.
– Ustal definicję i granice interwencji: co wolno zrobić bez zgody rodzica, a co wymaga jej niezwłocznego uzyskania.
– Przygotuj wzory dokumentacji: notatka z interwencji, ocena ryzyka, decyzje o eskalacji, zapis prób kontaktu z opiekunem.
– Skonsultuj z IOD podstawy prawne przetwarzania danych i dostosuj rejestr czynności, klauzule informacyjne i upoważnienia.
– Wyznacz ścieżki eskalacji: lista kontaktów do psychiatrii/SOR, OPS, policji, sądu rodzinnego; dostępność 24/7 lub umowy partnerskie.
– Zorganizuj szkolenia PFA, oceny ryzyka samobójczego i procedur ochrony dzieci; zaplanuj cykliczne odświeżanie kompetencji.
– Zapewnij warunki lokalowe i bezpieczeństwo: pokój interwencyjny, system przywoławczy, obecność drugiej osoby w sytuacji ryzyka.
– Ustal standard kontaktu z rodzicem po interwencji: kto, kiedy i w jakiej formie przekazuje informacje; scenariusze dla sytuacji przemocy.
– Zbuduj mapę lokalnych zasobów: poradnie, ośrodki interwencji kryzysowej, szkoły, NGO; podpisz porozumienia o współpracy.
– Zaprojektuj wskaźniki jakości: czas od zgłoszenia do interwencji, odsetek eskalacji do SOR, kompletność dokumentacji, satysfakcja pacjentów.
– Zapewnij superwizję i wsparcie dla psychologów po zdarzeniach trudnych; monitoruj obciążenie pracą.
– Zrewiduj umowy ubezpieczenia OC, aby obejmowały interwencje bez obecności opiekuna.
– Przygotuj plan komunikacji publicznej: transparentna informacja na stronie o dostępnym wsparciu doraźnym i jego zasadach.
– Skonsultuj procedury z prawnikiem i rzecznikiem praw pacjenta w placówce; uwzględnij specyfikę kontraktu NFZ lub świadczeń komercyjnych.
#### Co jeszcze może się zmienić i kiedy
Na moment publikacji szczegółowe brzmienie poprawek senackich i ostateczny kształt ustawy nie są w pełni znane. Harmonogram wejścia w życie, ewentualne okresy przejściowe, akty wykonawcze oraz standardy dokumentacyjne mogą ulec zmianie. Rekomendujemy:
– bieżące śledzenie komunikatów Senatu i ministerstwa,
– udział w konsultacjach branżowych,
– przygotowanie procedur w wersji „beta”, z gotowością do korekty po publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw.
Źródło: https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Senat-zaproponowal-poprawki-w-ustawie-o-zawodzie-psychologa-Dorazne-wsparcie-dziecka-w-kryzysie-bez-rodzica,280244,2.html