To nie rewolucja, a porządkowanie prawa. Prof. Gałecki uspokaja ws. zmian ustawy o zdrowiu psychicznym
#### Zmiany ustawy o zdrowiu psychicznym: porządkowanie przepisów zamiast rewolucji
Wypowiedzi prof. Gałeckiego, cytowane w źródle, podkreślają, że planowane modyfikacje ustawy o ochronie zdrowia psychicznego mają charakter doprecyzowujący i porządkujący, a nie rewolucyjny. Celem jest większa spójność z innymi aktami prawnymi (m.in. ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, przepisami o dokumentacji medycznej i RODO) oraz ujednolicenie praktyk klinicznych w skali kraju. Dla managerów placówek oznacza to konieczność przełożenia ogólnych ram prawnych na jasne, operacyjne procedury – tak, by personel działał pewnie i jednolicie w sytuacjach obciążonych ryzykiem (przyjęcie bez zgody, przymus bezpośredni, ocena zdolności do wyrażenia zgody, komunikacja z opiekunami prawnymi).
Źródłowy materiał nie zawiera pełnej listy rozwiązań ani ostatecznego brzmienia przepisów, dlatego poniższe rekomendacje koncentrują się na przewidywalnych obszarach wpływu i dobrej praktyce zgodności (compliance), która minimalizuje ryzyka prawne i wizerunkowe oraz wspiera bezpieczeństwo pacjentów i personelu.
#### Kluczowe obszary doprecyzowania: prawa pacjenta, zgoda, dokumentacja i procedury
W praktyce klinicznej i zarządczej „porządkowanie prawa” najczęściej dotyczy czterech grup zagadnień:
– Zgoda na udzielanie świadczeń i ocena zdolności do jej wyrażenia
– Precyzyjniejsze zasady identyfikacji, kiedy pacjent może skutecznie wyrazić zgodę, a kiedy należy sięgnąć po mechanizmy zastępcze (przedstawiciel ustawowy, opiekun faktyczny – w granicach prawa).
– Uspójnienie sposobu dokumentowania procesu informowania pacjenta i uzyskiwania zgody, w tym rejestrowania sprzeciwu i jego odwołania.
– Przyjęcie bez zgody i przymus bezpośredni
– Jednolite przesłanki zastosowania oraz standardy oceny ryzyka, proporcjonalności i czasu trwania.
– Jasne wymogi ewidencji, raportowania i kontroli wewnętrznej; zgodność z obowiązkiem zawiadamiania właściwych organów przewidzianych w przepisach.
– Prawa pacjenta w opiece psychiatrycznej
– Zapewnienie rzetelnej informacji, poszanowania godności i minimalizacji ograniczeń wolności wyłącznie do niezbędnego zakresu.
– Zasady komunikacji z bliskimi i przedstawicielami prawnymi oraz udostępniania dokumentacji.
– Dokumentacja medyczna i interoperacyjność
– Ujednolicenie wzorów formularzy zgód/odmów i kart interwencji (w tym przymusu bezpośredniego).
– Spójność zapisów w systemach informatycznych, możliwość audytu i ścieżka zatwierdzania zmian.
Ponieważ w źródle nie podano konkretnych paragrafów ani nowych wytycznych szczegółowych, przy planowaniu wdrożeń warto założyć, że intencją będzie usunięcie rozbieżności interpretacyjnych i doprecyzowanie procedur już dziś stosowanych w najlepszych standardach.
#### Zmiany ustawy a praktyka placówek psychiatrycznych i ogólnych: operacyjne skutki „porządkowania”
Dla dyrektorów i managerów kontraktujących świadczenia psychiatryczne oraz dla oddziałów ogólnych mających kontakt z pacjentami w kryzysie psychicznym najważniejsze konsekwencje to:
– Procedury przyjęcia, wypisu i przekazania
– Aktualizacja algorytmów postępowania w sytuacjach nagłych, szczególnie gdy rozważane jest przyjęcie bez zgody, zabezpieczenie pacjenta i współpraca z sądem.
– Uszczelnienie „miejsc styku”: SOR–oddział psychiatryczny–POZ–opieka środowiskowa.
– Szkolenia i kompetencje personelu
– Jednoznaczny podział ról i odpowiedzialności (kto ocenia zdolność do wyrażenia zgody, kto dokumentuje, kto zawiadamia).
– Regularne szkolenia z praw pacjenta oraz deeskalacji i bezpiecznego postępowania w kryzysie.
– Systemy IT i formularze
– Spójne wzory zgód, sprzeciwów, notatek z informowania pacjenta, kart przymusu bezpośredniego i rejestrów powiadomień.
– Walidacje w systemie (wymóg uzupełnienia kluczowych pól, znaczniki czasu, ścieżka akceptacji przełożonego).
– Zarządzanie ryzykiem i audyt wewnętrzny
– Regularny przegląd losowo wybranych przypadków pod kątem zgodności z procedurami i dowodów staranności.
– Szybka ścieżka korekt i działań naprawczych oraz monitorowanie wskaźników (np. częstość interwencji ograniczających wolność vs. profil pacjentów).
– Komunikacja z pacjentami i bliskimi
– Standaryzacja treści informacyjnych i materiałów edukacyjnych.
– Transparentność zasad, w tym prawa do skarg i trybu odwoławczego – zgodnie z obowiązującymi przepisami.
#### Ryzyka i szanse dla managerów: zgodność, jakość i reputacja
– Ryzyka:
– Niezgodność proceduralna wynikająca z rozbieżnych interpretacji i różnic między oddziałami.
– Błędy dokumentacyjne osłabiające „dowody staranności” przy kontroli lub w sporze.
– Ryzyko wizerunkowe w sytuacjach spornych (np. zastosowanie przymusu bezpośredniego bez pełnej ewidencji).
– Szanse:
– Ujednolicenie praktyk obniża liczbę incydentów i odwołań.
– Lepsza przewidywalność działań i mniejsza ekspozycja na roszczenia.
– Wzmocnienie kultury poszanowania praw pacjenta i bezpieczeństwa personelu.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Porządkowanie prawa zwykle przekłada się na bardziej jednoznaczne wymagania kontrolne. Audyty (zewnętrzne i wewnętrzne) będą oczekiwały spójności dokumentacji z praktyką przy łóżku pacjenta.
– Finansowanie i kontraktowanie mogą zależeć od wykazania zgodności z aktualnymi standardami – czytelne procedury i szkolenia stają się elementem jakości.
– Minimalizacja użycia przymusu i przejrzystość procesu decyzyjnego to dziś kluczowe obszary ryzyka prawno-etycznego; dobre procedury chronią zarówno pacjenta, jak i personel.
– Uspójnienie zasad zgody i informowania pacjenta zmniejsza liczbę skarg i zwiększa zaufanie społeczne.
– Lepsza integracja z opieką środowiskową oznacza płynniejsze ścieżki pacjenta i mniejsze obciążenie ostrego lecznictwa.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Wyznacz właściciela zmian
– Mianuj lidera ds. zgodności w obszarze zdrowia psychicznego (koordynacja prawna, kliniczna i IT).
– Zrób przegląd procedur wysokiego ryzyka
– Przyjęcie bez zgody, ocena zdolności do wyrażenia zgody, przymus bezpośredni, zawiadomienia właściwych organów, udostępnianie dokumentacji.
– Zmapuj dokumentację
– Zweryfikuj wzory zgód, karty interwencji, rejestry i checklisty oddziałowe; ujednolić nazewnictwo i miejsce przechowywania.
– Skonsultuj się z prawnikiem i zespołem ds. jakości
– Przejrzyj interpretacje przepisów i aktualne orzecznictwo; przygotuj warianty dostosowawcze na wypadek zmian szczegółowych.
– Zaktualizuj systemy IT
– Dodaj wymagane pola, walidacje i logi; zapewnij raporty umożliwiające audyt przypadków.
– Zaplanuj szkolenia
– Obowiązkowe szkolenia dla lekarzy, pielęgniarek, ratowników i ochrony: prawa pacjenta, deeskalacja, dokumentowanie, komunikacja.
– Wprowadź audyt bieżący
– Comiesięczny przegląd próbki przypadków; tablica wskaźników (np. czas do zawiadomienia właściwych organów, kompletność dokumentacji, liczba interwencji).
– Uporządkuj komunikację z pacjentem i rodziną
– Przygotuj jasne materiały informacyjne (język zrozumiały, zgodny z prawem); wyznacz punkt kontaktu do skarg i pytań.
– Wzmocnij współpracę międzykomórkową
– Standardowe ścieżki SOR–psychiatria–oddziały somatyczne; zasady wzywania konsultacji psychiatrycznych i przekazywania informacji.
– Monitoruj legislację
– Śledź Dziennik Ustaw i komunikaty właściwych organów; aktualizuj procedury niezwłocznie po wejściu zmian w życie.
#### Zmiany ustawy o zdrowiu psychicznym a standardy minimalizacji przymusu
W praktyce porządkowanie przepisów często skutkuje doprecyzowaniem wymagań dot. oceny ryzyka i udokumentowania przesłanek („konieczność”, „proporcjonalność”, „czas niezbędny”). Nawet bez czekania na ostateczne brzmienie, warto wdrożyć:
– Model decyzyjny „ostatniej deski ratunku” z listą alternatyw deeskalacyjnych wyprzedzających przymus.
– Weryfikację, czy personel zna i stosuje techniki deeskalacji oraz umie odnotować ich użycie.
– Mechanizm przeglądu po zdarzeniu (post-event review), który uczy organizację i ogranicza ryzyko powtórzeń.
#### Zgoda, informowanie i rola przedstawiciela ustawowego: uporządkowanie praktyki
Doprecyzowanie w ustawie może wzmocnić:
– Jednolite kryteria oceny zdolności do wyrażenia zgody w danej chwili i w odniesieniu do konkretnej interwencji.
– Standard rozmowy informacyjnej: zakres, język, dokumentowanie pytań pacjenta i udzielonych odpowiedzi.
– Procedury kontaktu z przedstawicielem ustawowym i zakresem jego umocowania – wraz z dokumentowaniem tożsamości i podstawy działania.
W oczekiwaniu na finalne przepisy warto wprowadzić matrycę decyzji (kto, kiedy, na jakiej podstawie, jak dokumentuje) oraz krótkie checklisty dla personelu.
#### Integracja opieki: oddziały, SOR, AOS i opieka środowiskowa
Porządkowanie prawa często adresuje luki na styku poziomów opieki:
– Przekazywanie informacji i ciągłość leczenia po wypisie (w tym terminy i odpowiedzialność za pierwszą wizytę kontrolną).
– Minimalny zakres danych w skierowaniach i konsyliach.
– Role koordynatorów i współpraca z centrami zdrowia psychicznego tam, gdzie działają.
Managerowie powinni mieć gotową „mapę ścieżki pacjenta” z przypisanymi właścicielami punktów krytycznych.
#### Najczęstsze pytania managerów (krótko)
– Czy musimy zmieniać wszystkie formularze od razu?
– Nie. Najpierw audytuj obecne wzory pod kątem zgodności z aktualnym prawem i dobrymi praktykami; przygotuj projekt nowej wersji do szybkiego wdrożenia po publikacji zmian.
– Jak szkolić, gdy brakuje finalnych wytycznych?
– Skup się na uniwersalnych standardach: prawa pacjenta, deeskalacja, kompletność dokumentacji, rola i odpowiedzialność. Po wejściu zmian dodaj krótkie szkolenie uzupełniające.
– Co z kontrolami i zgłoszeniami do właściwych organów?
– Upewnij się, że masz jasną ścieżkę odpowiedzialności i wzory dokumentów. Regularnie testuj czas reakcji i kompletność zgłoszeń.
– Jak mierzyć postęp?
– Ustal 3–5 wskaźników: kompletność zapisów, czas reakcji, liczba interwencji ograniczających wolność na 100 hospitalizacji, odsetek skarg rozpatrzonych w terminie.
#### Harmonogram i nadzór wdrożenia w placówce
– Krótki termin (0–4 tygodnie): audyt procedur wysokiego ryzyka, przegląd formularzy, wyznaczenie właścicieli, plan szkoleń.
– Średni termin (1–3 miesiące): wdrożenie zmian w systemach IT, szkolenia zasadnicze, pierwsze audyty i przeglądy zarządcze.
– Długi termin (po wejściu w życie zmian ustawowych): aktualizacja dokumentacji wewnętrznej do brzmienia ostatecznego, przegląd zgodności kontraktów i polityk, cykliczne doskonalenie.
Regularne przeglądy na komitecie jakości/bezpieczeństwa zapewnią stały nadzór nad ryzykiem i zgodnością.
#### Podsumowanie: spokojne, planowe dostosowanie zamiast nerwowej rewolucji
Z wypowiedzi prof. Gałeckiego wynika, że nie należy oczekiwać gwałtownego przewrotu, lecz raczej doprecyzowania istniejących reguł. To dobra wiadomość dla managerów: można działać metodycznie. Kluczem jest wzmocnienie fundamentów – procedur, szkoleń, dokumentacji i audytu – tak, aby w dniu wejścia zmian w życie organizacja była gotowa, a personel miał jasne, praktyczne wskazówki. Nawet bez pełnych danych można znacząco ograniczyć ryzyko, wdrażając standardy dobrej praktyki już teraz.
Źródło: https://www.rynekzdrowia.pl/Psychiatria/To-nie-rewolucja-a-porzadkowanie-prawa-Prof-Galecki-uspokaja-ws-zmian-ustawy-o-zdrowiu-psychicznym,280493,16.html