Wolne dni za oddaną krew – zmiana zasad jest już gotowa i ma poparcie Ministerstwa. Dla managerów placówek medycznych oznacza to konieczność przeglądu procedur kadrowych i organizacji pracy jeszcze zanim przepisy wejdą w życie.
#### Wolne dni za oddaną krew – co się szykuje i co wiadomo oficjalnie
Z publicznie dostępnych informacji wynika, że przygotowano projekt zmian dotyczących wolnych dni przysługujących krwiodawcom, a Ministerstwo Zdrowia deklaruje poparcie dla kierunku proponowanych modyfikacji. Źródło nie udostępnia pełnego brzmienia projektu ani ostatecznych parametrów (np. liczby dni, wyjątków, trybu dokumentowania), dlatego menedżerowie powinni na tym etapie przyjąć ostrożne planowanie oparte na scenariuszach.
W przekazie pojawia się intencja „uporządkowania” zasad – co zwykle oznacza:
– doprecyzowanie liczby dni wolnych i warunków ich udzielania,
– ujednolicenie sposobu potwierdzania uprawnień (np. zaświadczeniami z RCKiK),
– możliwe ograniczenie przestrzeni do nadużyć,
– lepsze dostosowanie przepisów do realiów organizacyjnych pracodawców, w tym podmiotów leczniczych.
Bez finalnego tekstu ustawy/rozporządzenia nie należy przesądzać szczegółów. W planowaniu warto jednak założyć, że po wejściu w życie zmian niezbędne będzie szybkie dostosowanie polityk wewnętrznych i systemów kadrowo‑płacowych.
#### Aktualny stan: wolne dni za oddaną krew a obowiązki pracodawcy (zarys)
Obecnie uprawnienia krwiodawców do zwolnienia od pracy wynikają z przepisów o publicznej służbie krwi oraz regulacji prawa pracy. Standardem jest udzielanie zwolnienia w związku z donacją potwierdzoną zaświadczeniem z centrum krwiodawstwa. W praktyce rynkowej placówki w różny sposób organizują grafik i rozliczają nieobecność – część procedur przewiduje wolne w dniu donacji, niektóre dopuszczają również wolne bezpośrednio po donacji w rozszerzonym zakresie. Rozbieżności wynikają z interpretacji i wewnętrznych polityk, co jest jedną z przesłanek do „uporządkowania” zasad.
Istotne dla managerów:
– pracownik przedstawia zaświadczenie z RCKiK lub jednostki uprawnionej,
– grafik dyżurowy musi zapewnić ciągłość świadczeń mimo nieobecności,
– wrażliwe dane zdrowotne i informacje o donacji należy przetwarzać zgodnie z RODO (minimalizacja, ograniczenie dostępu, właściwe podstawy prawne).
Ze względu na brak pełnych danych źródłowych w tym momencie należy unikać kategorycznych stwierdzeń o liczbie przysługujących dni czy o mechanizmach wynagradzania w konkretnych przypadkach – te elementy należy weryfikować w aktach prawnych i komunikatach resortu po publikacji projektu.
#### Zmiana zasad popierana przez Ministerstwo Zdrowia – możliwe kierunki regulacji
Nie znając finalnego brzmienia, warto przygotować się na kilka prawdopodobnych osi zmian:
– Ujednolicenie liczby dni wolnych: wskazanie, ile i kiedy przysługuje wolne (np. w dniu donacji; ewentualne wyjątki przy określonych rodzajach pobrań).
– Doprecyzowanie dokumentowania: jednoznaczne określenie, jakie zaświadczenia są akceptowane i w jakim terminie muszą być dostarczone; możliwa digitalizacja (np. elektroniczna forma potwierdzenia).
– Zasady dla specyficznych trybów pracy: regulacje dotyczące zmian nocnych, dyżurów medycznych i ciągów 24‑/48‑godzinnych.
– Zapobieganie nadużyciom: standardy weryfikacji oraz sankcje za nieuprawnione korzystanie z uprawnień.
– Koordynacja z przepisami o czasie pracy i BHP: wskazanie, kiedy donacja w pobliżu dyżuru/zmiany jest dopuszczalna lub wymaga reorganizacji grafiku.
Każdy z tych obszarów będzie bezpośrednio wpływał na politykę kadrową podmiotów leczniczych.
#### Konsekwencje dla planowania pracy i ciągłości świadczeń
Z punktu widzenia organizacji pracy w placówkach medycznych kluczowe są:
– Grafiki dyżurowe i obsady minimalne: nawet krótkotrwałe zwolnienia mogą zaburzyć obsadę SOR, oddziałów zabiegowych, intensywnej terapii czy POZ w terenach deficytowych.
– Krótkie wyprzedzenie: personel często decyduje się na donację w krótkim horyzoncie czasowym. Wprowadzenie lub uszczelnienie wymogów powiadomienia może ograniczyć dezorganizację, ale wymaga jasnej komunikacji.
– Koszty organizacyjne: większa przewidywalność zmniejsza koszty nadgodzin i zastępstw ad hoc, ale okres przejściowy po zmianie przepisów zwykle generuje wzrost obciążenia działów HR i kierowników oddziałów.
– Bezpieczeństwo pacjentów: polityki wewnętrzne muszą minimalizować ryzyko łączenia donacji z wysokointensywnymi dyżurami.
#### Polityka wewnętrzna i komunikacja – jak uniknąć chaosu
Przygotowanie placówki do zmiany przepisów warto oprzeć na trzech filarach:
– Procedura: jasny, pisemny tryb wnioskowania o wolne w związku z donacją, wzory dokumentów, ścieżki akceptacji i terminy.
– Systemy: konfiguracja HRM/ERP, która umożliwi osobne kodowanie nieobecności „krwiodawstwo” i raportowanie ich wpływu na grafik i koszty.
– Edukacja: krótkie komunikaty dla personelu medycznego i administracyjnego, szkolenie kierowników zmian/działów ds. interpretacji nowych zasad.
Dobrą praktyką jest również ustanowienie „okien” donacyjnych preferowanych z perspektywy operacyjnej (np. dni o niższym obłożeniu), z zachowaniem dobrowolności i praw pracownika.
#### Ryzyka prawne, operacyjne i wizerunkowe
– Ryzyko prawne: błędna interpretacja przepisów po nowelizacji (np. nieuznanie prawidłowego zaświadczenia) może skutkować sporami pracowniczymi. Konieczna jest szybka aktualizacja regulaminów pracy i konsultacja z prawnikiem.
– Ryzyko operacyjne: niespójne podejście między oddziałami powoduje luki w obsadzie i przeciążenie dyżurów.
– Ryzyko wizerunkowe: negatywny przekaz „placówka ogranicza krwiodawstwo” zniechęci personel i pacjentów. Komunikacja powinna podkreślać, że celem jest wsparcie krwiodawstwa przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa pacjentów.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Stabilność obsad: nawet drobna zmiana zasad może przełożyć się na setki godzin do przearanżowania w skali miesiąca w dużym szpitalu. Uporządkowane reguły zmniejszają liczbę interwencji „na ostatnią chwilę”.
– Zgodność i bezpieczeństwo: jednoznaczne standardy redukują ryzyko naruszeń prawa pracy, RODO i BHP. To ważne szczególnie przy kontrolach PIP lub NFZ.
– Motywacja i retencja personelu: krwiodawstwo jest realną wartością dla wielu pracowników ochrony zdrowia. Transparentne zasady korzystania z wolnego budują zaufanie i wspierają kulturę organizacyjną.
– Reputacja społeczna: placówki, które sprawnie wdrożą nowe przepisy, pokazują odpowiedzialność i wspierają system krwiodawstwa, co jest zauważalne przez lokalne społeczności i media.
– Przygotowanie na piki sezonowe: latem i w okresach świątecznych centra krwiodawstwa raportują większe potrzeby. Dobrze zaprojektowana polityka pozwala połączyć wsparcie dla krwiodawstwa z utrzymaniem ciągłości świadczeń.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Monitoruj legislację:
– Wyznacz osobę odpowiedzialną za śledzenie projektów MZ i publikacji w Dzienniku Ustaw.
– Zapisz placówkę do alertów legislacyjnych i newsletterów branżowych.
– Przygotuj wersje robocze procedur:
– Opracuj dwa scenariusze: „wolne w dniu donacji” oraz „wolne rozszerzone” – do szybkiego wdrożenia po ogłoszeniu finalnych zasad.
– Zdefiniuj wymagane dokumenty i terminy dostarczenia zaświadczeń.
– Skonfiguruj systemy HR i grafikowania:
– Dodaj osobną kategorię nieobecności „krwiodawstwo”.
– Ustaw alerty o konfliktach (dyżur wysokiego ryzyka po donacji).
– Przeszkol kadrę kierowniczą:
– Krótkie szkolenie dla oddziałowych i koordynatorów grafików o planowanych zmianach i ścieżkach decyzyjnych.
– Zaplanuj komunikację do personelu:
– Przygotuj jasny komunikat: szanujemy i wspieramy krwiodawstwo, wdrażamy nowe przepisy, jak zgłaszać donację i wnioskować o wolne.
– Zadbaj o RODO i BHP:
– Zweryfikuj podstawy prawne przetwarzania informacji o donacji, zakres danych i okresy przechowywania.
– Dodaj wskazówki BHP dotyczące łączenia donacji z dyżurami o wysokiej intensywności.
– Ustal zasady powiadamiania:
– Określ preferowany minimalny termin zgłoszenia zamiaru donacji (o ile prawo na to pozwoli) i tryb „nagłych” zgłoszeń.
– Współpraca z RCKiK:
– Skontaktuj się z lokalnym centrum krwiodawstwa w sprawie wzorów zaświadczeń i ewentualnych rozwiązań elektronicznych.
– Przygotuj plan przejściowy:
– Zmapuj grafiki na 6–8 tygodni naprzód, uwzględniając potencjalny wzrost liczby wniosków po wejściu w życie zmian.
– Ustal punkt kontaktowy:
– Jedna skrzynka mailowa/telefon do zgłaszania donacji i wniosków – skraca czas reakcji i porządkuje dokumentację.
#### Najważniejsze implikacje dla HR i organizacji dyżurów w placówkach medycznych
– Standaryzacja praktyk wewnętrznych po latach rozbieżności zwiększy przewidywalność, ale wymaga szybkiego wdrożenia i konsekwentnej egzekucji.
– Kierownicy powinni mieć uprawnienia do bieżącej korekty grafików w odpowiedzi na donacje, przy jasnych regułach priorytetyzacji bezpieczeństwa pacjentów.
– Dział HR musi mieć gotowe wzory decyzji i komunikatów, aby uniknąć „szumu informacyjnego” w pierwszych tygodniach po zmianie.
– Warto z wyprzedzeniem zidentyfikować newralgiczne zespoły (SOR, OIT, bloki operacyjne) i zaprojektować dla nich dodatkowe bufory obsady.
#### Na co zwrócić uwagę po publikacji przepisów
– Definicje: kogo obejmuje uprawnienie (każdy krwiodawca czy określone kategorie/rodzaje donacji).
– Liczba dni i tryb korzystania: czy wolne przysługuje wyłącznie w dniu donacji, czy także po, oraz jak liczyć przy pracy zmianowej.
– Dokumentacja: forma, treść i termin przekazania zaświadczeń; dopuszczalność form elektronicznych.
– Kolizje z grafikiem: szczególne regulacje dla dyżurów i pracy w nocy.
– Okres przejściowy: od kiedy i jak stosować nowe zasady wobec donacji zaplanowanych wcześniej.
Na tym etapie – wobec braku pełnego brzmienia projektu – rekomendowane jest przygotowanie się proceduralne i systemowe bez wdrażania twardych limitów czy rozwiązań, które mogłyby okazać się sprzeczne z finalną ustawą lub rozporządzeniem.
Źródło: Rynek Zdrowia – „Wolne dni za oddaną krew. Zmiana zasad już gotowa. Ministerstwo popiera”: https://www.rynekzdrowia.pl/Prawo/Wolne-dni-za-oddana-krew-Zmiana-zasad-juz-gotowa-Ministerstwo-popiera,278250,2.html
Uwaga: Ze względu na ogólny charakter źródła i brak opublikowanego finalnego aktu prawnego, w powyższym materiale celowo nie podajemy liczbowych parametrów uprawnień ani szczegółowych wyjątków. Po publikacji projektu zalecana jest pilna weryfikacja i aktualizacja regulaminów pracy.