Nowe rozwiązanie systemowe przewidziane w projekcie rozporządzenia „Opieka nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą realizowana przez położną” ma zwiększyć bezpieczeństwo w razie nieplanowanego porodu, jasno określić kompetencje zespołu i wyrównać dostęp do opieki położniczej. Celem jest, aby pacjentki nie trafiały do SOR z porodem.
#### Kontekst regulacyjny: projekt rozporządzenia i opieka nad kobietą w ciąży realizowana przez położną
Z opublikowanych założeń wynika, że Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia, który porządkuje organizację świadczeń w zakresie opieki nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą, ze szczególnym uwzględnieniem roli położnych. Dokument ma wzmocnić standardy bezpieczeństwa, ujednolicić procedury i poprawić koordynację między poziomami systemu (POZ, AOS, szpitale, SOR, ratownictwo medyczne). Ponieważ w przestrzeni publicznej nie ma jeszcze kompletu danych wykonawczych (np. pełnych wymagań organizacyjnych, szczegółów finansowania, terminów wejścia w życie), placówki powinny przygotowywać się scenariuszowo i aktualizować procedury wraz z publikacją kolejnych wytycznych.
#### Bezpieczeństwo kobiet w ciąży w sytuacji nieplanowanego porodu
Nieplanowane porody poza oddziałami położniczymi generują ryzyko kliniczne, organizacyjne i prawne. Celem nowych rozwiązań jest minimalizacja sytuacji, w których pacjentka w zaawansowanej akcji porodowej trafia na SOR lub do podmiotów nieprzygotowanych do prowadzenia porodu. Projekt akcentuje szybkie włączenie położnej w proces udzielania świadczeń, klarowną ścieżkę przekierowania do odpowiedniej jednostki oraz wsparcie transportu medycznego, jeśli poród nie może odbyć się bezpiecznie w miejscu zgłoszenia.
#### Jasno określone kompetencje zespołu położniczego i ścieżki postępowania
Kluczowym elementem jest doprecyzowanie kompetencji położnej w opiece nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą, w tym w sytuacji nagłej. Zespół położniczy powinien mieć zdefiniowane:
– zakres samodzielnych decyzji położnej (np. ocena stanu pacjentki i płodu, prowadzenie fizjologicznego porodu w określonych warunkach),
– kryteria eskalacji do lekarza położnika, anestezjologa lub neonatologa,
– zasady kwalifikacji do transportu i przekazania pacjentki do ośrodka o właściwym poziomie referencyjnym,
– standardy opieki okołoporodowej, monitorowania dobrostanu matki i dziecka oraz dokumentowania przebiegu interwencji.
Dla zarządzających oznacza to konieczność aktualizacji procedur, ścieżek klinicznych i planów obsadowych, tak aby decyzje były szybkie, zgodne ze standardem i dobrze udokumentowane.
#### Wyrównanie dostępu do opieki położniczej i rola położnej
W projekcie podkreślono wyrównywanie dostępu do opieki położniczej. W praktyce oznacza to większe wykorzystanie kompetencji położnych w prowadzeniu ciąży fizjologicznej, edukacji, profilaktyce i pierwszym kontakcie w sytuacji nagłej. Placówki (szczególnie w regionach z ograniczoną dostępnością oddziałów) powinny rozważyć:
– rozwój porad położnych i konsultacji bez skierowania,
– dyżury położnych w punktach pierwszego kontaktu,
– wzmocnienie współpracy między POZ, ratownictwem i oddziałami położniczymi,
– standaryzację teleporad i systemów wezwania położnej w trybie pilnym, tam gdzie to dopuszczalne.
Ponieważ nie opublikowano pełnych danych o finansowaniu nowych rozwiązań, decyzje inwestycyjne warto opierać na analizach scenariuszowych i dialogu z płatnikiem.
#### Nieplanowany poród a SOR: minimalizacja przyjęć i sprawne przekierowanie
Ośrodki SOR nie są projektowane do prowadzenia porodów, a ich obciążenie rośnie wraz z napływem pacjentów w stanie nagłym. Nowe podejście przewiduje:
– jak najszybszą identyfikację ciężarnej w akcji porodowej już na etapie triage,
– natychmiastowe powiadomienie położnej/zespołu położniczego,
– decyzję: poród na miejscu (jeśli istnieją warunki i to bezpieczne) albo pilny transport na salę porodową,
– jasną komunikację z pacjentką i rodziną oraz minimalizację przestojów.
Wymaga to przeszkolenia zespołów SOR w zakresie algorytmów postępowania z ciężarną oraz gotowych procedur logistycznych.
#### Zmiany organizacyjne dla placówek medycznych i opieka nad kobietą w ciąży
Implementacja rozporządzenia będzie wymagała:
– weryfikacji obsady położnych i dostępności kompetencji 24/7,
– dostosowania grafiku lekarzy (położnik, anestezjolog, neonatolog) i ścieżek konsultacyjnych,
– ujednolicenia triage dla ciężarnych (SOR, izba przyjęć, NPL),
– zintegrowania ścieżek transportu wewnętrznego i międzyszpitalnego,
– aktualizacji planów gotowości i polityk informacyjnych (do pacjentek i zespołów).
W centrach bez porodówki kluczowe będzie szybkie nawiązanie współpracy z najbliższym oddziałem położniczym i służbami transportowymi.
#### Współpraca z ratownictwem medycznym i koordynacja transportu
Skuteczna opieka nad kobietą w ciąży w nagłej sytuacji zależy od spójności działań ratownictwa, SOR i oddziału położniczego. Placówki powinny:
– uzgodnić kryteria przekierowania i poziomy referencyjne,
– prowadzić wspólne ćwiczenia symulacyjne (poród w karetce, w izbie przyjęć, konieczność pilnego cięcia),
– wdrożyć jednolite formularze przekazania pacjentki i noworodka,
– zapewnić łączność i kanały szybkiego powiadamiania położnych.
#### Dokumentacja medyczna, standardy i jakość w opiece położniczej
Rozporządzenie porządkujące kompetencje zespołu musi być wsparte przez:
– zaktualizowane procedury wewnętrzne, instrukcje i checklisty,
– elektroniczne wzorce dokumentacji (w tym elementy monitorowania dobrostanu płodu i matki),
– rejestry zdarzeń niepożądanych i obowiązkowe omówienia przypadków,
– plan ciągłego doskonalenia (szkolenia, audyty, przeglądy wskaźników).
Dobrą praktyką jest wdrożenie audytów zgodności i przeglądów międzydziałowych co najmniej kwartalnie w pierwszym roku obowiązywania przepisów.
#### Komunikacja z pacjentką i edukacja przedporodowa
Silna rola położnej oznacza większy nacisk na edukację: plan porodu, rozpoznawanie objawów rozpoczęcia akcji, kiedy dzwonić po pomoc, co zabrać do szpitala, jak postępować w drodze. Placówki mogą:
– przygotować materiały edukacyjne (ulotki, strona WWW, infolinia),
– prowadzić szkoły rodzenia i wizyty edukacyjne u położnej,
– publikować jasne ścieżki kontaktu 24/7 (numery alarmowe, lokalizacja porodówek).
To zmniejsza liczbę nagłych zgłoszeń do SOR i ułatwia właściwe planowanie.
#### Zarządzanie ryzykiem: wskaźniki, monitoring i doskonalenie
Aby ocenić skuteczność wdrożenia, warto monitorować m.in.:
– liczbę i odsetek nieplanowanych porodów poza oddziałem położniczym,
– czas od zgłoszenia ciężarnej do kontaktu z położną,
– odsetek eskalacji klinicznych i przekazań międzyszpitalnych,
– kompletność dokumentacji i zgodność z procedurami,
– wyniki przeglądów przypadków i działań korygujących.
Bez pełnych danych z aktów wykonawczych rekomenduje się elastyczne progi jakościowe i korekty po publikacji szczegółów.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Bezpieczeństwo i jakość: lepiej zdefiniowane role i ścieżki zmniejszają ryzyko kliniczne i prawne, co przekłada się na bezpieczeństwo pacjentek i personelu.
– Efektywność operacyjna: ograniczenie porodów na SOR uwalnia zasoby dla innych stanów nagłych i skraca czasy oczekiwania.
– Zgodność z prawem: wdrożenie zgodnie z rozporządzeniem minimalizuje ryzyko sankcji i roszczeń.
– Wizerunek i satysfakcja: sprawna, położna-centryczna opieka zwiększa zaufanie pacjentek i poprawia doświadczenie okołoporodowe.
– Lepsza koordynacja sieci: jasno ustalone punkty kontaktu i transportu usprawniają współpracę między podmiotami.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Przegląd regulacyjny: wyznacz zespół ds. wdrożenia, monitoruj publikacje MZ i płatnika; przygotuj mapę luk względem obecnych procedur.
– Aktualizacja procedur: zaktualizuj ścieżki dla ciężarnych w SOR/izbie przyjęć, algorytmy triage i kryteria eskalacji.
– Obsada i kompetencje: zweryfikuj dostępność położnych 24/7; zaplanuj szkolenia z postępowania w nieplanowanym porodzie.
– Koordynacja transportu: ustal z ratownictwem scenariusze przekazań i numery szybkiego kontaktu; przeprowadź ćwiczenia symulacyjne.
– Dokumentacja: wdroż zunifikowane formularze i checklisty; zapewnij możliwość szybkiego odnotowania kluczowych parametrów.
– Edukacja pacjentek: przygotuj materiały o ścieżkach postępowania i kontakcie; wzmocnij szkoły rodzenia i wizyty edukacyjne u położnej.
– Komunikacja wewnętrzna: poinformuj wszystkie działy o nowych zasadach; ustaw przypomnienia w systemie HIS/EDM.
– Monitorowanie: zdefiniuj wskaźniki (np. czas do kontaktu z położną, liczba porodów na SOR) i harmonogram przeglądów.
– Współpraca międzyplacówkowa: podpisz porozumienia z najbliższą porodówką; uzgodnij standard przekazania pacjentki i noworodka.
– Analiza ryzyka i ubezpieczenia: zaktualizuj rejestr ryzyk, zweryfikuj zakres polis OC w kontekście nowych ról położnych.
#### Najczęstsze pytania managerów placówek
– Kiedy przepisy wejdą w życie? Z dostępnych informacji wynika, że to projekt rozporządzenia; brak pełnych terminów. Rekomendowane jest przygotowanie planu wdrożenia i gotowość na krótkie vacatio legis.
– Jakie będą zasady finansowania? Na moment publikacji brak kompletnych danych. Warto prowadzić dialog z płatnikiem i analizować koszty obsady położnych oraz potencjalne oszczędności wynikające z odciążenia SOR.
– Czy wszystkie placówki muszą prowadzić porody? Nie. Kluczowe jest właściwe rozpoznanie sytuacji, szybkie włączenie położnej i bezpieczne przekierowanie do ośrodka właściwego poziomu referencyjnego.
– Jak przygotować SOR bez porodówki? Priorytetem jest triage ciężarnej, procedury powiadamiania położnej, gotowość do udzielenia świadczeń ratujących życie i sprawny transport.
#### Podsumowanie i dalsze kroki
Projekt rozporządzenia porządkuje opiekę nad kobietą w ciąży i kobietą rodzącą, wzmacnia rolę położnej i ma na celu wyeliminowanie porodów na SOR. Dla placówek to moment na uporządkowanie ścieżek klinicznych, zabezpieczenie obsady położniczej, dopracowanie współpracy z ratownictwem oraz wdrożenie mierników jakości. Ponieważ w przestrzeni publicznej brakuje jeszcze pełnego pakietu danych wykonawczych, działania warto prowadzić etapowo, z gotowością do aktualizacji po publikacji finalnych wymogów.
Źródło: https://www.gov.pl/web/zdrowie/wzmocnienie-bezpieczenstwa-kobiet-w-ciazy