Zmiany statusu obywateli Ukrainy. Ta grupa utrzyma prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
#### Kontekst prawny: zmiany statusu obywateli Ukrainy a prawo do świadczeń opieki zdrowotnej
Od początku 2022 r. dostęp obywateli Ukrainy do publicznej opieki zdrowotnej w Polsce był oparty głównie na dwóch filarach: unijnej ochronie czasowej oraz polskiej ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy. W praktyce oznaczało to, że osoby spełniające warunki (w szczególności posiadające numer PESEL ze statusem „UKR”) mogły korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach zbliżonych do ubezpieczonych. Jednocześnie część obywateli Ukrainy uzyskała prawo do świadczeń na podstawie powszechnych reguł (np. zatrudnienie i odprowadzanie składek do ZUS lub zgłoszenie do ubezpieczenia jako członek rodziny).
Najnowsze zmiany, o których informują media branżowe, dotyczą weryfikacji i modyfikacji zakresu uprawnień w zależności od statusu pobytowego i spełnienia określonych warunków formalnych. Na moment publikacji brak pełnych, jednolitych danych liczbowych – w szczególności co do skali osób objętych zmianami – dlatego placówki powinny opierać działania na oficjalnych komunikatach NFZ, MZ i ZUS oraz na literalnym brzmieniu obowiązujących aktów prawnych.
#### Kto zachowa prawo do świadczeń opieki zdrowotnej – ogólne zasady
W świetle dotychczasowych regulacji i praktyki systemowej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej będzie zachowane lub może być zachowane przez następujące kategorie osób (przykładowe scenariusze):
– Obywatele Ukrainy posiadający ważny numer PESEL z adnotacją „UKR” i spełniający bieżące wymogi związane z ochroną czasową – o ile ustawodawca utrzymuje tę ścieżkę uprawnień.
– Osoby legalnie pracujące w Polsce, za które są odprowadzane składki zdrowotne do ZUS, niezależnie od statusu UKR – w tym osoby zatrudnione na umowę o pracę lub objęte ubezpieczeniem jako osoby prowadzące działalność.
– Członkowie rodzin osób ubezpieczonych, zgłoszeni do ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach ogólnych.
– Osoby zarejestrowane jako bezrobotne, którym przysługuje prawo do świadczeń z mocy przepisów powszechnych (zgodnie z aktualnym stanem prawnym).
– Dzieci i młodzież do 18. roku życia – w zakresie przewidzianym w przepisach (m.in. programy profilaktyczne, szczepienia obowiązkowe, świadczenia w POZ i AOS), przy czym konkretne uprawnienia wymagają każdorazowego potwierdzenia w eWUŚ i/lub dokumentami.
– Kobiety w ciąży i w okresie połogu – zgodnie z obowiązującymi przepisami, które co do zasady przewidują szczególną ochronę i dostęp do świadczeń zdrowotnych w tym okresie.
– Osoby objęte leczeniem w ramach programów zdrowia publicznego oraz w trybie interwencyjnym (np. choroby zakaźne, nagłe stany zagrożenia zdrowia i życia) – jeśli przepisy przewidują sfinansowanie takiej opieki niezależnie od tytułu ubezpieczenia.
W praktyce kluczowa pozostaje ścieżka weryfikacyjna: potwierdzenie uprawnień w eWUŚ lub przedstawienie dokumentów potwierdzających ubezpieczenie (np. RMUA, zaświadczenie z ZUS, decyzje administracyjne) albo obecny status UKR.
#### Zmiana statusu obywateli Ukrainy – gdzie najczęściej dochodzi do utraty lub przejściowej przerwy w prawach
Zmiana statusu pobytowego (np. wygaśnięcie ochrony czasowej, brak odnowienia formalności, dłuższy wyjazd z Polski) może skutkować czasowym brakiem potwierdzenia uprawnień w eWUŚ. Ryzyko dotyczy m.in.:
– Osób, które nie dopełniły wymogów administracyjnych związanych z utrzymaniem statusu UKR.
– Osób, które utraciły uprawnienia z tytułu ubezpieczenia (np. po zakończeniu pracy i okresie ochronnym) i nie zgłosiły się do nowego tytułu.
– Osób migrujących między krajami UE, u których koordynacja świadczeń (S1, EKUZ, zasady miejsca zamieszkania) nie została formalnie zakończona.
Nawet w takich sytuacjach istnieją ścieżki utrzymania lub szybkiego przywrócenia prawa do świadczeń. Przykładowo: podjęcie pracy i zgłoszenie do ZUS, rejestracja w urzędzie pracy, zgłoszenie jako członek rodziny osoby ubezpieczonej czy dopełnienie formalności związanych z UKR. W kontekście placówek oznacza to konieczność sprawnego wsparcia pacjenta na etapie rejestracji i triażu administracyjnego.
#### Weryfikacja uprawnień w praktyce: PESEL UKR, eWUŚ, dokumenty
Dla personelu rejestracji i działów rozliczeń kluczowe są trzy obszary:
– eWUŚ – podstawowe źródło weryfikacji uprawnień. Placówka powinna archiwizować potwierdzenia statusu (zielony komunikat) zgodnie z własną polityką dowodową i rekomendacjami NFZ. W razie braku potwierdzenia (czerwony komunikat) należy zastosować ścieżki alternatywne: oświadczenie pacjenta, okazanie dokumentów ubezpieczeniowych, sprawdzenie aktualnego statusu UKR i danych identyfikacyjnych.
– PESEL UKR – sprawdzenie numeru PESEL z adnotacją „UKR” w dokumentach pacjenta oraz zgodność danych osobowych z rejestrem. W przypadku rozbieżności warto poinformować pacjenta o konieczności aktualizacji danych w urzędzie gminy lub w odpowiednich rejestrach.
– Dokumenty ubezpieczenia – RMUA, zaświadczenia z ZUS, decyzje PUP, dokumenty potwierdzające zgłoszenie do ubezpieczenia jako członek rodziny. W placówce powinny istnieć wzory dokumentów i instrukcje, które ułatwiają identyfikację, a także procedura postępowania, gdy dokumenty są w języku ukraińskim lub angielskim.
W przypadkach nagłych (stan zagrożenia zdrowia lub życia) świadczenia udziela się niezwłocznie, a kwestie formalne wyjaśnia po fakcie – zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami finansowania. Dobrą praktyką jest oznaczanie spraw do weryfikacji powtórnej w ciągu 7–14 dni.
#### Rozliczenia z NFZ i kodowanie świadczeń dla obywateli Ukrainy
Zmiany statusu pacjenta wpływają na tryb sprawozdawczości i rozliczeń. Działy kontraktowania i rozliczeń powinny zwrócić uwagę na:
– Aktualne wytyczne NFZ w sprawie rozliczeń świadczeń udzielonych obywatelom Ukrainy, w tym kody uprawnień i atrybuty raportowania w systemach rozliczeniowych (standardy komunikatów do NFZ).
– Różnicę między świadczeniami udzielonymi osobom z potwierdzonym uprawnieniem (np. UKR lub tytuł ubezpieczeniowy) a świadczeniami udzielonymi w trybie nagłym lub w ramach programów finansowanych odrębnie. Każdy tryb może mieć odrębne zasady finansowania i dokumentowania.
– Konsekwencje dla AOS, POZ, PSZ i SOR – w tym konieczność dołączania skanów dokumentów do EDM (Elektroniczna Dokumentacja Medyczna) i zapewnienia zgodności opisów świadczeń z kartami informacyjnymi leczenia szpitalnego.
W razie wątpliwości warto skonsultować przypadek z właściwym oddziałem wojewódzkim NFZ przed wysyłką zestawienia rozliczeniowego, aby uniknąć korekt lub odmowy finansowania.
#### Kontynuacja leczenia i bezpieczeństwo kliniczne
Zmiany statusu administracyjnego nie powinny przerywać terapii, zwłaszcza w obszarach wysokiego ryzyka klinicznego (onkologia, kardiologia, psychiatria, choroby przewlekłe wymagające stałego leczenia, ciąża). Placówki powinny:
– Zapewnić mechanizm szybkiej oceny ryzyka przerwania leczenia z powodów formalnych i w takich przypadkach priorytetowo wspierać pacjenta w weryfikacji uprawnień.
– Skorzystać z możliwości planowego uzupełnienia dokumentów (np. oświadczenia) i rozliczyć świadczenia zgodnie z aktualnymi regułami.
– W przypadku terapii wieloetapowych dokumentować wskazania medyczne i harmonogram, co ułatwi obronę rozliczenia oraz wykazanie ciągłości opieki przy ewentualnej kontroli.
#### Ryzyka compliance i zarządzanie nimi
– Ryzyko finansowe: udzielenie świadczeń bez potwierdzonego tytułu może skutkować brakiem finansowania. Redukujemy je przez rzetelną weryfikację eWUŚ, dokumentów oraz stosowanie oświadczeń pacjenta tam, gdzie przepisy to dopuszczają.
– Ryzyko formalne: brak zgodności danych pacjenta (literówki, inne brzmienie imienia/nazwiska w paszporcie vs PESEL) powoduje odrzuty w rozliczeniach. Kluczowa jest procedura korekty danych i kontrola jakości w rejestracji.
– Ryzyko wizerunkowe i praw pacjenta: komunikacja powinna być jednoznaczna, pozbawiona barier językowych. Materiały informacyjne w języku ukraińskim i angielskim ograniczają liczbę eskalacji.
#### Dlaczego to ważne dla placówek
– Stabilność finansowania: poprawna kwalifikacja uprawnień obywateli Ukrainy bezpośrednio wpływa na cash flow i wskaźniki rentowności linii świadczeń.
– Zgodność z prawem: zmiany legislacyjne w obszarze ochrony czasowej i krajowych zasad ubezpieczenia zdrowotnego są dynamiczne. Placówki, które szybko aktualizują procedury, minimalizują ryzyko zwrotów i korekt NFZ.
– Jakość i bezpieczeństwo: ciągłość opieki nad pacjentami w leczeniu przewlekłym lub wysokospecjalistycznym jest elementem jakości klinicznej oraz standardów akredytacyjnych.
– Spójność operacyjna: ujednolicone procedury rejestracji i rozliczeń skracają czas obsługi, zmniejszają obciążenie personelu i liczbę reklamacji.
– Reputacja i odpowiedzialność społeczna: jasne zasady obsługi obywateli Ukrainy wzmacniają zaufanie pacjentów oraz partnerów instytucjonalnych.
#### Co zrobić teraz (checklista)
– Zweryfikuj procedury
– Zaktualizuj instrukcje rejestracji pacjentów z Ukrainy (w tym wzory oświadczeń, listę akceptowanych dokumentów).
– Sprawdź, czy regulamin udzielania świadczeń zawiera aktualne odniesienia do statusu UKR i trybu nagłego.
– Przeszkol personel
– Przeprowadź krótkie szkolenie dla rejestracji i działu rozliczeń: eWUŚ, dokumenty, typowe scenariusze i ścieżki alternatywne.
– Zapewnij dostęp do tłumaczeń podstawowych komunikatów dla pacjentów (PL/UA/EN).
– Uporządkuj narzędzia i wzory
– Przygotuj „ściągę” dla rejestracji: jakie dokumenty potwierdzają uprawnienia, co robić przy czerwonym eWUŚ, kiedy zastosować oświadczenie.
– Dodaj w systemie HIS/EHR pola ułatwiające oznaczanie statusu UKR i podstawy uprawnienia.
– Skontroluj jakość danych
– Porównaj dane pacjentów (PESEL, imię/nazwisko, data urodzenia) z dokumentami – zaplanuj korekty i ujednolicenia.
– Wprowadź kontrolę drugiej pary oczu dla przypadków bez potwierdzenia w eWUŚ.
– Zabezpiecz rozliczenia
– Sprawdź aktualne komunikaty NFZ i zastosuj odpowiednie kody uprawnień w komunikatach sprawozdawczych.
– W razie wątpliwości skonsultuj nietypowe przypadki z oddziałem NFZ przed wysyłką zestawów.
– Zapewnij ciągłość leczenia
– Oznacz w systemie pacjentów wysokiego ryzyka (onkologia, ciąża, choroby przewlekłe) – wdroż plan B na wypadek przerwy formalnej.
– Ustal ścieżkę szybkiej pomocy administracyjnej dla pacjentów wymagających kontynuacji terapii.
– Monitoruj zmiany prawa
– Wyznacz osobę odpowiedzialną za monitorowanie komunikatów MZ/NFZ/ZUS oraz aktualizację procedur w placówce.
– Dokumentuj daty zmian i szkolenia – ułatwi to kontrole i audyty wewnętrzne.
#### Komunikacja z pacjentem – dobre praktyki
– Informuj prosto i po ukraińsku/angielsku: krótkie ulotki o dokumentach wymaganych do rejestracji oraz o możliwości złożenia oświadczenia.
– Uprzedzaj o konsekwencjach: wyjaśnij, że brak dokumentów może opóźnić rozliczenie, ale w stanach nagłych pomoc będzie udzielona niezwłocznie.
– Wspieraj w formalnościach: wskaż pacjentowi, gdzie i jak może odnowić status UKR lub uzyskać potwierdzenie ubezpieczenia (urzędowe strony, infolinie).
#### Podsumowanie
Zmiany statusu obywateli Ukrainy wymagają od placówek medycznych szybkiej aktualizacji procedur weryfikacji uprawnień, sprawozdawczości i komunikacji z pacjentem. Kluczem jest trójkąt: bieżąca wiedza prawna, sprawna weryfikacja administracyjna i ochrona ciągłości leczenia. Ponieważ brak pełnych, jednolitych danych ilościowych i możliwe są dalsze modyfikacje przepisów, rekomendowane jest bieżące monitorowanie komunikatów NFZ i MZ oraz konsultowanie wątpliwych przypadków przed wysyłką rozliczeń.
Źródło: https://www.rynekzdrowia.pl/Finanse-i-zarzadzanie/Zmiany-statusu-obywateli-Ukrainy-Ta-grupa-utrzyma-prawo-do-swiadczen-opieki-zdrowotnej,280806,1.html