Kara umowna NFZ po kontroli — 14 dni na zastrzeżenia

Opracowanie: zespół GenesManager. Stan prawny i data aktualizacji: 13.10.2026.

Do placówki trafia wystąpienie pokontrolne NFZ, a w nim kara umowna. Kierownik podmiotu ma 14 dni od doręczenia na zgłoszenie zastrzeżeń do wystąpienia (art. 61t ust. 1 ustawy o świadczeniach). Zastrzeżenia zgłoszone po terminie Prezes NFZ odrzuca bez rozpatrzenia.

Zastrzeżenia przysługują od wystąpienia pokontrolnego, czyli po kontroli NFZ. Jeśli karę nałożono innym pismem, bez kontroli, właściwym środkiem może być zażalenie. Dlatego zacznij od sprawdzenia, jakie pismo dostałeś.

Kara po kontroli: zastrzeżenia do wystąpienia pokontrolnego

Ustalenia kontroli NFZ zamieszcza się w wystąpieniu pokontrolnym. Zawiera ono opis stanu faktycznego i nieprawidłowości, zalecenia pokontrolne, sankcje, w tym kary umowne, oraz pouczenie o prawie zgłoszenia zastrzeżeń (art. 61s ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Zastrzeżenia dotyczą całego wystąpienia, czyli ustaleń, zaleceń i sankcji, a nie wyłącznie kwoty kary.

Zgodnie z art. 61t ust. 1:

• zastrzeżenia zgłasza kierownik podmiotu kontrolowanego,
• termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia wystąpienia pokontrolnego,
• zastrzeżenia wnosi się do Prezesa NFZ za pośrednictwem komórki, która przeprowadziła kontrolę.

Prezes NFZ odmawia przyjęcia zastrzeżeń zgłoszonych po terminie albo przez osobę nieuprawnioną (art. 61t ust. 2). Jeśli pismo podpisze ktoś bez umocowania, zastrzeżenia mogą przepaść z przyczyn formalnych. Zastrzeżenia przyjęte do rozpatrzenia Prezes NFZ rozpatruje w terminie 14 dni od ich otrzymania (art. 61t ust. 3).

Drugi termin 14 dni: informacja o wykonaniu zaleceń

Wystąpienie pokontrolne uruchamia też drugi obowiązek. W ciągu 14 dni od otrzymania wystąpienia musisz poinformować Prezesa NFZ o sposobie wykonania zaleceń pokontrolnych, podjętych działaniach albo przyczynach ich niepodjęcia. Jeśli wniesiesz zastrzeżenia, ten termin liczy się od otrzymania stanowiska o ich oddaleniu w całości albo zmienionego wystąpienia pokontrolnego (art. 61t ust. 4).

To termin na przekazanie informacji, a nie termin wykonania wszystkich zaleceń. Termin wykonania poszczególnych zaleceń sprawdź w wystąpieniu pokontrolnym. Niewykonanie zaleceń w terminie jest samo w sobie podstawą do kolejnej kary umownej, do 2% kwoty zobowiązania (§ 30 ust. 1 pkt 1 lit. e ogólnych warunków umów).

Kara bez kontroli: zażalenie w ciągu 14 dni

NFZ może nałożyć karę także bez pełnej kontroli. Jeśli po wezwaniu do wyjaśnień albo po przyznaniu okoliczności przez świadczeniodawcę stan faktyczny nie budzi wątpliwości, Fundusz stosuje sankcje bezpośrednio (art. 61w i 61x ustawy).

Na czynności Prezesa NFZ lub dyrektora oddziału wojewódzkiego dotyczące realizacji umowy przysługuje zażalenie (art. 160). Ustawa wyłącza z niego dwie grupy czynności Prezesa NFZ: te z art. 61d ust. 12 i rozpatrzenie zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego (art. 61t ust. 3). Zażalenie składasz z uzasadnieniem w ciągu 14 dni od dnia dokonania czynności, za pośrednictwem dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ. Prezes NFZ rozpatruje je w ciągu 14 dni (art. 161).

Co po oddaleniu zastrzeżeń

Na rozpatrzenie zastrzeżeń przez Prezesa NFZ zażalenie nie przysługuje (art. 160). Dlatego zastrzeżenia trzeba przygotować kompletnie za pierwszym razem.

Nie oznacza to, że wszystkie dalsze możliwości obrony znikają. Kara umowna wynika z umowy z NFZ, czyli z umowy cywilnoprawnej, i nie jest decyzją administracyjną. Spór o zasadność lub wysokość kary umownej może wymagać oceny na drodze cywilnej, przed sądem powszechnym. Inaczej jest z tymi sankcjami NFZ, które przepisy każą wydawać w formie decyzji administracyjnej; od nich przysługuje odrębna ścieżka. Ocenę, która droga jest właściwa, trzeba przeprowadzić w konkretnej sprawie.

Wezwanie do zapłaty i potrącenie

Ogólne warunki umów (rozporządzenie Ministra Zdrowia, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 712 ze zm.) określają, jak NFZ ściąga karę:

• wezwanie do zapłaty określa wysokość kary i termin zapłaty, nie krótszy niż 14 dni od otrzymania wezwania (§ 29 ust. 4),
• po bezskutecznym upływie terminu NFZ potrąca karę wraz z odsetkami ustawowymi z należności za świadczenia (§ 29 ust. 5),
• po zakończeniu procedury zastrzeżeń albo zażalenia potrącenie następuje, jeśli kara nie została zapłacona (§ 29 ust. 6).

Jedna zasada działa na korzyść świadczeniodawcy. Jeśli NFZ przekroczy ustawowy termin rozpatrzenia zastrzeżeń lub zażalenia, odsetki nie należą się Funduszowi za okres od upływu tego terminu do dnia rozpatrzenia (§ 29 ust. 6). Warto to sprawdzić przy rozliczeniu kary.

Sprawdź, czy kara mieści się w limicie

Przed napisaniem zastrzeżeń sprawdź wysokość kary. Ogólne warunki umów wyznaczają limity: do 2% kwoty zobowiązania za każde naruszenie z najpoważniejszej grupy, do 1% za pozostałe. Wszystkie kary umowne za dany okres rozliczeniowy łącznie nie mogą przekroczyć 4% kwoty zobowiązania dla tego okresu (§ 30 ust. 1–3). Podstawą jest kwota zobowiązania w okresie rozliczeniowym, którego dotyczą naruszenia, a nie wartość całej umowy (§ 30 ust. 2). Okres rozliczeniowy określa umowa; nie zawsze jest to jeden miesiąc.

W POZ (z wyjątkiem nocnej i świątecznej opieki) oraz w niektórych innych umowach wskazanych w § 30 ust. 4 maksymalną karę odnosi się do kwoty faktycznie wypłaconej za dany okres.

Limit 4% dotyczy kar umownych. Nie oznacza, że łączne żądania NFZ nie mogą przekroczyć 4%. Niezależnie od kary NFZ może żądać zwrotu nienależnie wypłaconych środków, a § 29 ust. 7 pozwala mu dochodzić odszkodowania przewyższającego karę umowną.

Błędnie przyjęta podstawa albo przekroczony limit kar to konkretny, łatwy do wykazania zarzut.

Co powinno znaleźć się w zastrzeżeniach

Odnieś się do ustaleń, z którymi się nie zgadzasz, i poprzyj zarzuty dowodami. Gdy błąd rzeczywiście wystąpił, wskaż działania naprawcze oraz argumenty dotyczące rodzaju, wagi i wysokości sankcji. Dobra analiza zaczyna się od oceny, które ustalenia warto kwestionować, a których nie.

• wskaż ustalenie, z którym się nie zgadzasz, i podaj, dlaczego jest błędne,
• dołącz dokumenty: grafiki pracy, umowy z personelem, dokumentację medyczną (z zachowaniem przepisów o ochronie danych), korespondencję z NFZ,
• sprawdź, czy naruszenie wynikało z przyczyn leżących po Twojej stronie; kara umowna dotyczy tylko takich przypadków (§ 29 ust. 1),
• sprawdź wysokość kary: podstawę wyliczenia, zastosowany procent, rodzaj i wagę naruszenia (§ 29 ust. 2) oraz limit 4%,
• zadbaj, żeby pismo podpisał kierownik podmiotu albo osoba z ważnym pełnomocnictwem.

Jeśli kontrola jest dopiero zapowiedziana, przeczytaj, za co grożą kary umowne i co sprawdzić przed kontrolą. Przy stałej współpracy pomagamy też w obsłudze kontraktów z NFZ.

Najważniejsze terminy

• Zastrzeżenia do wystąpienia pokontrolnego: 14 dni od doręczenia, do Prezesa NFZ przez komórkę, która przeprowadziła kontrolę.
• Rozpatrzenie zastrzeżeń: 14 dni od ich otrzymania.
• Informacja o wykonaniu zaleceń: 14 dni od otrzymania wystąpienia albo od stanowiska w sprawie zastrzeżeń. Terminy wykonania samych zaleceń podaje wystąpienie.
• Zażalenie na czynności NFZ dotyczące realizacji umowy: 14 dni od dokonania czynności, przez dyrektora oddziału wojewódzkiego (z wyłączeniami z art. 160).
• Termin zapłaty kary: co najmniej 14 dni od otrzymania wezwania; potem potrącenie z odsetkami.
• Limit kar umownych: łącznie 4% kwoty zobowiązania w okresie rozliczeniowym; nie obejmuje zwrotu nienależnych środków ani odszkodowania.

Stan prawny na 13.10.2026: ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm.), art. 61s–61x, 160–161; rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2026 r. poz. 712 ze zm.), § 29–30. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje analizy konkretnej sprawy.